Canu cloch Ysgol Rhydgaled am y tro olaf

Yr ysgol
Image caption Dywedodd y pennaeth bod Ysgol Rhydgaled yn ganolbwynt i'r gymuned yn Groes

Bydd cloch ysgol wledig yn Sir Conwy yn canu am y tro olaf yn ddiweddarach, wrth i'r ysgol gau ei drysau am y tro olaf.

Mae Ysgol Rhydgaled yn Groes ger Dinbych wedi bod ar agor ers 1878.

Er ymgyrch i geisio achub yr ysgol, mae'n cau fel rhan o adolygiad gan Gyngor Conwy.

Mae cyngor cymunedol lleol wedi galw'r penderfyniad yn un "torcalonnus".

'Difetha'r gymuned'

Bydd yr 19 o ddisgyblion sydd ar ôl yn Ysgol Rhydgaled yn symud i ysgolion cyfagos ym mis Medi.

Cafodd ymgyrch i achub yr ysgol ei lansio gyntaf dros 15 mlynedd yn ôl, ac fe wnaeth llywodraethwyr wrthwynebu'r cynllun i gau mewn ymgynghoriad ym mis Mai.

Dywedon nhw y byddai cau'r ysgol yn "difetha'r gymuned", ac y byddai'n cael effaith ar yr iaith Gymraeg yn yr ardal.

Gwrthod hynny wnaeth Cyngor Conwy, gan ddweud mai diffyg disgyblion, a dim disgwyl i hynny newid, oedd y rheswm am gau.

Image copyright Denbighshire Archives
Image caption Mae'r ysgol wedi bod ar agor ers dros 130 o flynyddoedd, ac mae ei hanes yn llyfr cofnodion yr ysgol
Image copyright Denbighshire Archives
Image caption Ymysg y cofnodion, mae hanes un o ddisgyblion yr ysgol, Aneurin Owen Roberts o Glasfryn, fu farw yn ymladd yn y Rhyfel Byd Cyntaf yn Ffrainc ym mis Tachwedd, 1914

Canolbwynt

Dywedodd Cyngor Cymunedol Llansannan bod y penderfyniad yn un "torcalonnus" a bod yr ysgol wedi creu "teimlad o berthyn a chyfeillgarwch".

Dywedodd pennaeth yr ysgol, Sian Thomas Gellin bod yr ysgol wedi bod yn ganolbwynt i'r gymuned yn Groes.

"Rydyn ni yng nghanol n'unlle, does dim tai o gwmpas - mae'r pentref hanner milltir i ffwrdd ac mae 'na neuadd bentref yno rŵan," meddai.

"Ond roedd yr ysgol yn arfer bod yn ganolbwynt i'r gymuned gyfan.

"Pan agorodd ar Orffennaf 25, 1878 roedd lle i 80 o ddisgyblion o ffermydd lleol a'r gymuned.

"Dros y blynyddoedd mae rhwng 30 ac 80 o ddisgyblion wedi bod yma."

Mae cyn ddisgyblion a staff wedi eu gwahodd yn ôl i'r ysgol ar gyfer y diwrnod olaf, a bydd pob un o'r 19 o ddisgyblion sydd ar ôl yn canu'r gloch am y tro olaf ddydd Gwener.

Mae'r ysgol hefyd yn gobeithio cynnal digwyddiad cymunedol i gofio'r ysgol yn yr hydref.