'Cecru a ceryddu' wrth nodi pen-blwydd

Y cynulliad

Bu'r Cynulliad yn dathlu'i ben-blwydd yn bymtheg oed eleni, a bu digwyddiadau'r flwyddyn yn ddigon i gadarnhau nad yw prifio'n broses hawdd.

Daeth craffu dyfnach ar record llywodraeth Cymru yn sgil sylwadau miniog David Cameron ynglŷn â'r gwasanaeth iechyd, a bu'n rhaid i un aelod o gabinet Carwyn Jones roi'r gorau iddi wedi torri'r côd gweinidogol.

Roedd y pleidiau eraill dan y chwyddwydr hefyd; roedd 'na ffrae ynglŷn ag union bwrpas y broses craffu, a sioc annifyr i'r swigen wleidyddol mewn arolwg barn. Doedd hi ddim yn 12 mis tawel.

Blwyddyn anodd oedd hon i Carwyn Jones.

Troi'n chwerw wnaeth y dadlau dydd-i-ddydd rhwng y llywodraeth Lafur yng Nghaerdydd a'r glymblaid yn San Steffan ynglŷn â record Mr Jones wrth y llyw.

Yn ôl David Cameron roedd y gwasanaeth iechyd yng Nghymru bellach yn tanberfformio i'r graddau fod clawdd Offa bellach yn 'linell rhwng byw a marw'.

'Rhyfel ar Gymru'

Image caption Dyw hi ddim wedi bod yn flwyddyn hawdd i'r Prif Weinidog

Cafodd Mr Jones a'i blaid cryn lwyddiant wrth bortreadu hyn oll fel 'rhyfel ar Gymru', ond gyda'r arolygon barn yn awgrymu fod cefnogaeth i'r blaid Lafur yn dechrau crebachu, go brin fod Mr Cameron yn difaru.

Bu'n rhaid ad-drefnu'r cabinet hefyd wrth i Mr Jones ddiswyddo'i Weinidog Amgylchedd Alun Davies.

Gofyn i'r gwasanaeth sifil am wybodaeth ynglŷn â thaliadau ffermio i aelodau'r wrthblaid oedd cam Mr Davies, a hynny wedi iddo oroesi ffrae arall gwta 24 awr ynghynt ynglŷn â lobio o blaid cynllun yn ei etholaeth. Gwadu mae'r Prif Weinidog y dylai Mr Davies fod wedi mynd yn gynt.

Nid fod y dyfroedd yn dawel ar feinciau'r pleidiau eraill, wrth gwrs.

Colli'i swyddi bu hanes pedwar aelod Ceidwadol mewn ffrae rhwng arweinydd y grŵp, Andrew RT Davies, a'r Ysgrifennydd Gwladol, David Jones. Union dermau datganoli pwerau treth incwm oedd asgwrn y gynnen, er taw brwydr i sicrhau rheolaeth dros bolisi Cymreig oedd hwn mewn gwirionedd.

Pedwar rebel yn ôl

Image caption Mae pedwar AC yn ôl yn y cabinet Ceidwadol

Gyda Mr Jones bellach wedi gadael Cabinet Prydain mae'r pedwar rebel yn eu hol - er nad yw'r ddadl ynglŷn â threth wedi'i setlo hyd heddiw.

Colli swydd fu hanes cyn-arweinydd Plaid Cymru Dafydd Elis-Thomas hefyd.

Awgrymodd yr Arglwydd fod ymgyrch y blaid yn yr etholiad Ewrop yn 'arwynebol'. Doedd fawr o ddewis, efallai, gan Leanne Wood ond gofyn iddo symud i'r meinciau cefn a rhoi'r gorau i gadeirio'r Pwyllgor Amgylchedd.

Roedd y Pwyllgor hynny yn y penawdau eto wrth i'r tymor ddirwyn i ben. Bu'r aelodau'n craffu ar y broses o benderfynu sut i fynd i'r afael â phroblemau traffig o amgylch Casnewydd.

Cyn iddyn nhw ddod i'w casgliadau - casgliadau digon beirniadol o'r llywodraeth - cyhoeddodd y gweinidog, Edwina Hart, taw traffordd newydd i'r de i'r ddinas oedd yr ateb.

Sarhad i'r broses ddemocrataidd - neu sarhad i'r pwyllgor, o leiaf - oedd ymateb mwy nag un. Fi sy wrth a llyw a fi sy'n penderfynu, oedd crynswth ymateb Mrs Hart.

Y cyhoedd ddim yn malio

Mae'n bosib fod yr agwedd yna'n ennyn parch ymysg carfan o'r cyhoedd.

Ond fe wnaeth arolwg barn ar ran BBC Cymru eleni awgrymu fod yna broblem yn bodoli - roedd llai na hanner yn gwybod fod iechyd yn bwnc wedi'i ddatganoli, yn ôl yr arolwg, gyda dryswch hefyd ynglŷn ag addysg a phlismona.

Er gwaetha'r cecru a'r tantrwm wrth dyfu - y gwir amdani yw bod nifer o bobl yn dal i anwybyddu'r sŵn a'r swae yn y Bae.

Straeon perthnasol