Oedfa'r Eisteddfod: 'Her i ymrwymo i weithio at well byd'

Y Parch. Beti-Wyn James Image copyright Arall
Image caption Y Parch. Beti-Wyn James oedd yn arwain yr Oedfa fore Sul

Nid cadoediad yn unig sydd ei angen yn Gaza, ond ymdrech wirioneddol i fynd at wraidd y gwrthdaro er mwyn sicrhau heddwch hirdymor yn y rhan yna o'r byd.

Dyna un o negeseuon y Parchedig Beti-Wyn James, Caerfyrddin wrth arwain Oedfa'r Eisteddfod Genedlaethol fore Sul, ar thema 'Efengyl tangnefedd'.

"Yn wyneb y gwrthdaro erchyll yn Gaza, galwn eto, fel y gwnaeth arweinwyr eglwysig a grwpiau ffydd eraill yng Nghymru mewn datganiad yr wythnos hon, ar gymunedau Cymru i ddod ynghyd fel mae nifer ohonynt eisoes wedi gwneud, mewn gwylnosau a raliau heddwch.

"Cofiwch mai 'oedi' neu 'ysbaid' rhwng yr ymladd yw cadoediad. Dim ond cyfres o gadoediadau yw hanes ein byd.

"Ni fu erioed heddwch a thangnefedd parhaol.

"Erfyniwn arnoch, i gefnogi'r ymdrechion i herio gwir achosion y gwrthdaro a galw am heddwch a chyfiawnder hir dymor i'r ardal.

"Pan glywn y gri am 'Heddwch' o'r Maen Llog bore fory, a thrwy gydol yr wythnos hon, gai'ch annog i ystyried eich ymateb fel rhywbeth yn fwy o lawer na datganiad yn unig, ond yn her i ymrwymo o'r newydd, yng nghanol wythnos o Gofio, i weithio at well byd.

"Er mwyn ein plant, a phlant ein plant, ac er mwyn plant bach Gaza."

Galw ar lywodraethau i weithredu

Yn gynharach yn y bregeth, galwodd ar Lywodraeth Prydain i roi'r gorau i'r "gwario di-ben-draw" ar Trident.

Bydd penderfyniad terfynol ar adnewyddu pedair llong danddwr Trident yn cael ei wneud yn 2016.

Mae Llafur a'r Ceidwadwyr yn cefnogi adnewyddu'r system taflegrau balistig gyda 4 llong danddwr newydd. Mae'r Democratiaid Rhyddfrydol yn dadlau y gellid arbed arian trwy gael tair llong danddwr yn lle pedair a Phlaid Cymru am ddiddymu'r system yn llwyr.

Galwodd hefyd ar Lywodraeth Cymru "i atal y defnydd o'r Adar Angau, yr awyrennau di-beilot yn Aber-porth, Epynt a Llanbedr, ger Harlech."

Cofio'r Rhyfel Byd Cyntaf

Roedd tua 40 o bobl ifanc o ysgolion Sul y sir hefyd yn rhan o'r gwasanaeth yn y Pafiliwn.

Dewiswyd y thema, yn ôl y Parch. James i gydfynd â'r cofio am y Rhyfel Mawr union 100 mlynedd yn ôl, gyda'r pwyslais ar y cofio ei hun, yn ogystal â'r ffordd o gofio.

Yn ôl y Parch. James: "...Nid yw'n costio'r un geiniog i gofio'n dawel, yn weddigar ac yn edifeiriol.

"Nid troi'r achlysur yn un i ogoneddu campau milwrol y gorffennol, ond cyfle i edifarhau a gweddïo, a chyfle i ymrwymo i weithio'n ddygn yn enw Iesu Grist dros heddwch a chymod yma yn y presennol ac i'r dyfodol.

"Onid yr unig ffordd deilwng o barchu coffadwriaeth y miliynau o fywydau a gollwyd yw drwy fynd ati o ddifri i hyrwyddo achos heddwch a chymod rhwng pobl a'i gilydd, er mwyn osgoi gweld y gwewyr a'r dioddefaint a welwyd yn y gorffennol?"

Neges heddwch

Dywedodd fod yr ifanc yn chwarae rhan amlwg yn y gwasanaeth am reswm arbennig, am eu bod yn "gosod her i ni".

Meddai: "Dyma'r genhedlaeth sy'n gofyn heddi: Tybed sut fyddai bywyd heb ryfel? A thybed sut flas sydd ar heddwch? Sut sŵn yw sŵn tangnefedd? Sut arogl? A phwy a ddaw i roi cymod yn ein byd?"

Cyfeiriodd at Neges Heddwch ac Ewyllys Da'r Urdd eleni, gan ddweud:

"Mae ieuenctid Cymru yn credu y gall pobl y byd ddatrys eu problemau heb drais, ac yn 2014 gofynna'r Neges o Heddwch ac Ewyllys Da i arweinwyr y byd gymodi â'i gilydd a dilyn ffordd heddwch."

Aeth y Parch. James ymlaen i ddweud bod yn rhaid i rywbeth ddod o ganlyniad i'r cofio - ymrwymiad i weithio dros heddwch yn y byd.

Wrth gyfeirio at thema'r Oedfa, dywedodd:

"Mae'r gair 'tangnefedd' yn golygu mwy na dymuno a mwy hefyd na dim ond siarad am gadw tangnefedd."

Llyfr Gwyn Sir Gâr

Cyfeiriodd y bobl ifanc yn ystod y gwasanaeth at gysylltiadau heddwch yn Sir Gaerfyrddin - yn benodol at Lyfr Gwyn Sir Gâr, a luniwyd dyn 2011.

Mae llawer yn gyfarwydd â hanes y Llyfr Du, a ysgrifenwyd yn yr hen Briordy, Caerfyrddin, tua'r flwyddyn 1250 - un o'r llawysgrifau Cymraeg cynharaf i oroesi.

"Llyfr cain yw'r Llyfr Gwyn," meddai'r bobl ifanc, "ac yn wahanol iawn i'r Llyfr Du, mae tudalennu'r Llyfr Gwyn yn wag, heb unrhyw eiriau arnynt.

"Llyfr Heddwch yw'r Llyfr Gwyn. Llyfr y gwahoddir unigolion i'w lofnodi i nodi eu bod o blaid ymroi i weithio i sicrhau heddwch. I'w lofnodi gan bobol sydd yn addunedu i ddilyn ffordd Iesu Grist, ffordd ddi-drais, ffordd heddwch a chymod."