Cofio y Prifardd Gerallt Lloyd Owen yn y Babell Lên

Gerallt Lloyd Owen Image copyright (C) British Broadcasting Corporation

Roedd y Babell Lên dan ei sang nos Sadwrn i gofio'r Prifardd Gerallt Lloyd Owen.

Noson i gofio am Gerallt y dyn oedd hon ond daeth yn amlwg yn o fuan nad oedd modd gwahanu'r bardd a'i gerddi.

Mei Mac oedd yn cyfarwyddo'r digwyddiad ac fe ddechreuodd drwy ddangos clip o frawd Gerallt, sef Geraint Lloyd Owen, yn sôn am rai o'i atgofion o'u plentyndod.

"Nod" Gerallt a'i "freuddwyd" oedd bod yn fardd a hynny'n ifanc iawn. Ac nid yn unig bardd ond y bardd "mwyaf fuodd yng Nghymru".

'Oriel yr anfarwolion'

Yn ei stafell roedd ganddo'r hyn roedd yn ei alw yn "oriel yr anfarwolion" - rhyw fath o allor roedd wedi ei greu ei hun drwy dorri lluniau o'i hoff feirdd roedd wedi eu torri o gylchgrawn.

Un tro mi gafodd feic tair olwyn yn anrheg - rhywbeth prin iawn ar y pryd - ond nid oedd neb yn cael mynd arno heb ei fod yn gallu enwi o leiaf tri o'r beirdd.

Pan fethodd ei ffrind ag enwi T Gwynn Jones, fe gafodd ei hel allan o'r tŷ gan Gerallt.

"Roedd hynny'n greulon," meddai Geraint.

"Doedd o ddim yn greulon o gwbl," meddai Gerallt, "achos sbia - mi neith o gofio pwy ydi T Gwynn Jones am byth rwan!"

'Angst'

Doedd Gruffudd Antur - bardd ifanc o Lanuwchllyn a enillodd y goron yn Eisteddfod yr Urdd - ddim yn credu am eiliad bod unrhyw fath o greulondeb yn perthyn iddo chwaith.

Er ei fod yn barod i "fyrstio unrhyw fybl" fyddai o byth yn bychanu bardd.

Yn ôl Gruffudd, mi roedd Gerallt yn ddyn oedd yn deall "angst". Yn wahanol i rai sy'n beirniadu a gweld beiau ar bobl ifanc am fod yn ddi-hid, roedd Gerallt yn medru siarad ar yr un lefel â nhw gan ddangos gwerth eu hetifeddiaeth.

Yn wir, mae'n anodd meddwl am fardd sydd mor boblogaidd gyda phobl ifanc, o bob cenhedlaeth, â Gerallt.

Gorffennodd Gruffudd drwy ddweud fod Gerallt yn dyfynnu darn gan Tudur Aled yn aml, oedd yn cyfleu y byddai "geiriau'n byw pan fydd y gŵr wedi hen fynd".

"A dyna waddol Gerallt. Ymhen blynyddoedd lawer fe fydd ei eiriau'n dal i gynnal gwrthryfel ac yn dal i ysbrydoli beirdd newydd, ac fe fydd y cerddi fel y mynyddoedd ... yn loetran o gwmpas, rhag ofn."

Fe gafwyd teyrnged i'w waith gan Ceri Wyn Jones, oedd yn disgrifio'r effaith roedd ei waith wedi ei gael arno.

Dywedodd ei fod wedi darllen Cilmeri "dro ar ôl tro ar ôl tro" ond ei fod "dal heb ei orffen".

Shot Olau

Fe wnaeth Dai Rees Davies, aelod o Dalwrn y Beirdd Ffostrasol, a'r bardd Dafydd Islwyn rannu hanesion difyr a throeon trwstan ynglŷn â'u ffrind.

Ac roedd y dyrfa yn hanner chwerthin ar Gerallt yn dangos ei hun ar Shot Olau, rhaglen saethu ar S4C ers talwm, ac yn hanner methu â choelio pa mor gywir roedd Gerallt yn taro un targed ar ôl y llall.

Ond dyna fuodd o'n ei wneud drwy gydol ei yrfa, yn ôl llawer.

Cri Myrddin ap Dafydd oedd i bobl gymryd bywyd Gerallt fel esiampl o sut i fyw. Roedd yn "weithredwr ymarferol".

Fe wnaeth o adael ei swydd er mwyn bod yn fardd ac arlunydd, sefydlu dwy wasg, sefydlu cymdeithas ariannol Gymraeg.

"Sefydlwch fusnesau!" oedd cri'r Prifardd.

Fe wnaeth Karen Owen dynnu sylw at y ffaith ei fod wedi marw ar Ddyddgwyl Switan - diwrnod pan fydd hi'n bwrw glaw am 40 diwrnod a 40 noson yn olynol os yw hi'n bwrw ar y noson honno.

Cafodd y noson ei chloi gan lais Gerallt ei hun yn adrodd ei gerdd Tryweryn.

Roedd ei lais crynedig yn dwyn i gof geiriau Mei Mac ychydig ynghynt, oedd wedi dweud fod pryder dros ddyfodol ddiwylliant Cymraeg wedi heneiddio Gerallt cyn ei amser.

Straeon perthnasol