Digwyddiadau yn coffáu dechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
Cofio a myfyrio trwy lun a sain

Mae digwyddiadau yng Nghymru a thu hwnt yn coffáu 100 mlynedd union ers dechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf.

Roedd gwasanaeth coffa yng Nghadeirlan Glasgow a'r Tywysog Charles, Prif Weinidog y DG David Cameron, a Phrif Weinidog Cymru Carwyn Jones yn bresennol.

Yng Nghaerdydd fe fydd gwasanaeth coffa cenedlaethol yn Eglwys Gadeiriol Llandaf am 10pm.

Yr Hybarch Gerwyn Capon, Deon Llandaf, a'r Parchedig Ganon Aled Edwards fydd yn arwain y gwasanaeth yn Llandaf.

'Byth yn beth da'

Y Dr Barry Morgan, Archesgob Cymru, fydd yn pregethu. "Holl bwrpas unrhyw wasanaeth yw myfyrio ar y gorffennol, penderfynu ceisio gwneud yn well yn y dyfodol a gofyn i Dduw weithio arnom ni fel y gallwn dderbyn Ei ysbryd," meddai.

"Prif fyrdwn fy mhregeth yw bod rhyfel, dim ots pa mor angenrheidiol ydyw ar adegau, fyth yn beth da.

Image copyright Arall
Image caption Bu farw tua 40,000 o filwyr o Gymru

"Mae ymwneud â rhyfel wastad yn golygu pellhau oddi wrth ddelfryd Duw am gymodi a chariad. Mae'n ddiddorol bod y mwyafrif o'r arweinwyr a'r bobl oedd yn ymwneud â'r Rhyfel Byd Cyntaf fyth yn siarad am y rhyfel nac yn ei fawrygu.

"Felly, rwy'n dweud bod yna le i edifeirwch, waeth pa mor hanfodol oedd y Rhyfel Byd Cyntaf."

Dywedodd Carwyn Jones: "Bydd yr wylnos ar Awst 4 yn nodi dechrau cyfnod o bedair blynedd o goffáu'r Rhyfel Byd Cyntaf, cyfnod yn ein hanes arweiniodd at ddewrder ac aberth enfawr ar faes y gad ac arwriaeth dawel ar y ffrynt cartref.

"Mae'n gyfle i fyfyrio am a choffáu cyfnod ofnadwy yn ein hanes, newidiodd y byd a siapio'r Gymru yr ydyn ni'n byw ynddi heddiw."

'Aberth enfawr'

Mae cais i bobl nodi dechrau'r rhyfel drwy ddiffodd eu goleuadau rhwng 10 ac 11pm, gan adael golau neu gannwyll unigol am eiliadau fel bod modd "myfyrio ar y cyd".

Yn rhan o Diffodd y Goleuadau mae digwyddiad celfyddydol ym Mangor nos Lun, yr artist Bedwyr Williams yn gwneud cyflwyniad sain a fideo ar safle Porth Coffa Gogledd Cymru.

Bydd y Cynulliad yn ymuno â'r ymgyrch drwy ddiffodd pob golau ond un yn y Senedd rhwng 10pm ac 11pm.

Gallwch wylio'r Gwasanaeth Cofio Cenedlaethol yn fywar S4C am 9.55pm nos Lun- Cymru'n Cofio 1914, cynhyrchiad BBC Cymru.

Straeon perthnasol

Hefyd ar y BBC