Grant ar gyfer canolfan treftadaeth ym Merthyr

Cofeb i Richard Trevithick gyda'r Penydarren locomotive arno Image copyright Ray Jones
Image caption Cofeb i Richard Trevithick gyda 'locomotif Penydarren' arno

Mae cynlluniau i adeiladu canolfan treftadaeth o'r radd flaenaf ac ail-greu taith y trên stêm cyntaf erioed ym Merthyr Tudful wedi cael eu datgelu.

Mae'n bosib y bydd cynlluniau i greu Rheilffordd Treftadaeth ym Merthyr Tudful yn codi stêm cyn hir ar ôl penderfyniad i roi £20,000 ar gyfer astudiaethau ymchwil ar gyfer y cynllun.

Petai'r cynllun uchelgeisiol yn cael ei wireddu, bydd pobl yn gallu teithio ar hyd Reilffordd Treftadaeth Trevithick, yr un llwybr a adeiladwyd yn 1804.

Ymddiriedolaeth Adfywio Treftadaeth Merthyr Tudful sy'n comisiynu'r arolwg gyda chefnogaeth gan gynllun ariannu'r UE i ardaloedd De-ddwyrain Cymru (SEWCED).

Trên stem locomotif gyntaf

Bydd prosiect Ffwrneisi Cyfarthfa yn cynnwys gwaith ymchwil, cynllunio datblygu a gwaith dylunio ar gyfer trac reilffordd i weithio yn union fel y trên stem locomotif gyntaf gan y peiriannydd Richard Trevithick.

Image caption Richard Trevithick

Yn 1804 agorwyd y rheilffordd locomotif stêm gyntaf, a elwir yn 'Locomotif Penydarren', a adeiladwyd gan Trevithick ar gyfer cludo haearn o Ferthyr Tudful i Abercynon.

Roedd y trên cyntaf yn cario 10 tunnell o haearn a 70 o ddynion ar hyd tramffordd naw milltir a hanner o hyd.

Mae'r prosiect hefyd yn gobeithio denu mwy o ymwelwyr i ganolfan hanesyddol Ffwrneisi Cyfarthfa.

Roedd Gwaith Haearn Cyfarthfa, a sefydlwyd yn 1765, oedd y gwaith haearn mwyaf yn y byd erbyn dechrau'r 19eg Ganrif.

210 o flynyddoedd

Y gobaith yw nodi 210 o flynyddoedd ers llwyddiant peirianyddol Trevithick ym mis Chwefror gyda rhaglen o ddigwyddiadau cymunedol gan gynnwys yr ysgolion lleol, a bydd yr ymddiriedolaeth yn lansio gwefan i gyd-fynd a phrosiect Trevithick 2014 er mwyn adrodd y stori.

Mae Cronfa Ddatblygu Rhanbarthol Ewrop drwy Lywodraeth Cymru sy'n cael ei redeg gan gonsortiwm o chwe awdurdod lleol wedi buddsoddi £6.4 miliwn mewn 110 o fentrau cymdeithasol ers i'r cynllun ddechrau yn 2010, gan helpu i greu 18 o fentrau cymdeithasol a chyflogi 100 o staff llawn-amser.

Dywedodd Cadeirydd Ymddiriedolaeth Adfywio Treftadaeth Merthyr Tudful, Morgan Chambers: "Rydym yn edrych ymlaen am ein bod wedi ennill cefnogaeth y grant er mwyn datblygu cynlluniau ar gyfer y ganolfannau treftadaeth."

"Bydd y prosiect yn rhoi cyfle i bobl weld y ffwrneisi yng Nghyfarthfa, efallai'r ffwrneisi archeolegol diwydiannol pwysicaf yn y byd.

Ychwanegodd Phil Williams, aelod o gabinet Cyngor Merthyr Tudful: "Mae'n debyg mai ffwrneisi Cyfarthfa yw'r rhai mwyaf cyflawn sydd wedi goroesi unrhyw le yn y byd yn ôl y Gymdeithas Archaeoleg Diwydiannol.

Straeon perthnasol

Hefyd ar y BBC