'Pum arwr' y Ddarlith Wyddoniaeth

Syr John Meurig Thomas ar y Maes
Image caption Mae Syr John Meurig Thomas yn cyflwyno'r Ddarlith Wyddoniaeth ar y maes ddydd Iau

Syr John Meurig Thomas, Llywydd yr Ŵyl, sy'n traddodi'r Ddarlith Wyddoniaeth eleni ar Faes yr Eisteddfod Genedlaethol.

Yn ôl Syr Thomas, nid darlith "anealladwy, llawn cysyniadau gwyddonol" fydd o'n ei thraddodi, ond darlith "sydd yn hollol ddealladwy i'r lleygwr".

Teitl y ddarlith yw 'Dau Gymro, Dau Sais ac Un Americanwr', ac mae'r pum gŵr yn arwyr iddo.

Un o'r gwŷr rheiny oedd Evan James Williams, fu farw'n 45 oed yn 1945. Roedd yn Athro yn Aberystwyth, yn gweithio dros y ffin yn Lloegr ac yn Copenhagen.

'Gwaith hynod o bwysig'

Yn ôl Syr Thomas: "Roedd wedi ymweld â Rwsia a'r Iwcrain ac roedd wedi gwneud gwaith godidog.

"Un peth pwysig nath e yn ystod y rhyfel oedd dangos sut oedd taro yn erbyn yr u-boats oedd yn creu pob math o anawsterau ar gyfer y llongau oedd yn dod â bwyd i Brydain o America.

"A odd e wedi gweithio allan yn wyddonol sut oedd sicrhau fod y bom oedd yn gadael o'r awyren yn taro yn erbyn y llongau tanfor. Gwaith hynod o bwysig, oedd e'n atebol i Winston Churchill."

Cymro arall oedd yn cael ei sylw oedd WR Grove, ddyfeisiodd y gell tanwydd.

Rhywbeth fydd yn apelio at bawb

Yn ystod y ddarlith bu trafod hefyd ar gyfraniad Americanwr oedd yn bensaer, ynghyd â Michael Faraday a Humphry Davy.

Roedd Davy a Faraday yn gyfarwyddwyr y Sefydliad Brenhinol, rôl mae Syr John Meurig Thomas hefyd wedi'i gwneud yn y gorffennol.

Yn ôl Syr John, "rwy'n edmygu gwaith y ddau 'na yn enfawr ac mae lot o bethau hynod o ddiddorol i ddweud amdanyn nhw sy'n hollol ddealladwy i Gymry Cymraeg ac i unrhyw un arall sydd â synnwyr cyffredin."

Wrth siarad â Cymru Fyw cyn y ddarlith, dywedodd Syr Thomas ei fod yn disgwyl trawsdoriad o bobl yn y gynulleidfa ond y byddai yna rywbeth fyddai'n apelio at bawb.

"I mi mae'r pump yn arwyr a dyma yw'r peth mwyaf delfrydol yn fy marn i drafod i gynulleidfa sydd yn amrywiol iawn - mae 'na rai pobl sy'n llenorion, sydd yn feirdd, sy'n gerddorol, ac mae 'na rai pobl sy'n gweithio ar y tir, amaethwyr, ac athrawon ysgol.

"Ond mae rhywbeth ynddi i bob lleygwr sydd â diddordeb mewn unrhyw beth sydd yn rhan o'r byd sydd o'n hamgylch ni ac mae rhywbeth diddorol i ddeud am y pump ohonyn nhw."

Am fwy o wybodaeth am y Brifwyl, ewch i'n gwefan eisteddfod arbennig.