Adolygiad Catrin Beard o'r wasg a'r blogiau Cymraeg

Bethan Gwanas

A hithau'n awdures broffesiynol, does fawr o syndod fod Bethan Gwanas yn mwynhau geiriau ac yn ymhyfrydu yng ngallu iaith i addasu, creu a chwarae.

Fel y dywed yn ei cholofn yn yr Herald mae wrth ei bodd â'r syniad o fabwysiadu geiriau Cymraeg o un ardal i'r llall - mae hi ei hun yn defnyddio 'cwtsh' yn lle 'hug' ac mae'n cynnal ymgyrch i gael mwy o bobl i ddefnyddio hen air o'i hardal hi am handlen cwpan, 'trontol'.

Ac o sôn am gwpan, un o'i hoff eiriau, y mae wedi'i fachu o'r Swedeg, yw 'fika', sy'n golygu amser paned ond mae hefyd yn cynnwys cael rhywbeth bach i'w fwyta, ac yn bwysicach, cael hoe gyda rhywun arall, boed yn ffrindiau neu gydweithwyr - cyfle i ymlacio, cymdeithasu a sgwrsio.

Gêm wirion

Byddai'n braf cael bod yn bry ar wal mewn caffi lle byddai Bethan, sy'n hoff iawn o rygbi, yn ffica gyda Cris Dafis.

Mae'n deg dweud nad yw Cris yn ffan o'r gêm wirion, fel y disgrifia rygbi yn Golwg, a chafodd lond bol ar y sylw helaeth gafodd Cwpan Rygbi Merched y Byd yn ddiweddar.

Ddeallaf i byth, meddai, pam bod rhai o'r farn fod y gallu i gicio pêl hirgron rhwng dau bostyn yn rhyw orchest fawr i'w dathlu.

Mae rhywbeth rhyfeddol o blentynnaidd yn ei gylch ac mae Cris yn methu amgyffred pam y byddai unrhyw ferch yn dymuno treulio'i hamser hamdden yn rhedeg a rhochian mewn caeau budr, yn ei gwneud ei hun mor salw â phosibl. A hynny'n gyhoeddus, heb gywilydd.

A rhag ofn i chi feddwl bod ganddo rywbeth yn erbyn merched, dyna'n union sut y mae'n teimlo am ddynion yn chwarae rygbi hefyd.

Image caption Mewnwr Cymru, Amy Day, yn taclo cefnwr Ffrainc, Caroline Ladagnous

Peth arall mae Cris yn methu ei ddeall yw pam y byddai unrhyw un yn peryglu pob rhan o'i gorff mewn gêm sy'n llawn damweiniau ac sy'n aml yn gadael ei hôl yn hyll ar wynebau ei chwaraewyr - ac mae adroddiad mae Phil Stead wedi'i ddarllen am iechyd a diogelwch rygbi yn awgrymu y dylai rhieni gadw eu plant oddi ar y cae.

Yn ôl Phil, yn ei golofn yntau yn Golwg, mae ymchwil yn dangos hyn - ar gyfartaledd bod saith anaf yn digwydd ym mhob mil o oriau o rygbi plant - ond i rywun gyda hogiau bach, meddai Phil, dydy hwnna ddim yn swnio'n uchel iawn, a buasech chi'n gallu dadlau bod rygbi'n ffordd eithaf diogel o gadw trefn arnyn nhw.

Image caption Robert Croft a Simon Jones, y Cymry olaf i chware criced rhyngwladol dros Loegr?

'Ymgyrch i wella statws criced'

Ond beth bynnag am rygbi, mae Matthew Ford o Gaerdydd yn arwain ymgyrch am well statws i griced yng Nghymru, ac mae wedi bod yn siarad gyda Cymru Fyw am ei weledigaeth.

Mae criced ar lefel amatur yn gymharol iach, meddai, gyda chlybiau a chwaraewyr ym mhob cwr o Gymru.

Mae llawer o bobl yn meddwl mai rygbi neu bêl-droed oedd y gêm tîm gyntaf i'w chwarae yng Nghymru ond roedd criced yn cael ei chwarae yma yn y ddeunawfed ganrif.

Ble chwaraeodd tîm rygbi Cymru eu gêm ryngwladol gyntaf? Ar faes criced Abertawe, ac mae'n wir dweud i glwb pêl-droed Caerdydd gael ei sefydlu er mwyn i'r cricedwyr gadw'n ffit yn ystod misoedd y gaeaf.

Ond gyda chefnogwyr pêl-droed a rygbi'n edrych ymlaen at y tymor newydd, falle 'i bod hi'n dalcen go galed i Matthew eu hargyhoeddi mai taro pêl gyda bat yw'r ffordd ymlaen i chwaraeon Cymru, a bod apêl dipyn ehangach i gemau lle mae'r chwaraewyr, yn ôl Cris Dafis, yn "pransan ambwyti" yn chwarae pêl.