Rhybudd: Madarch gwenwynig

Cynan Jones
Image caption Trodd Cynan Jones ei gefn ar fod yn ymgynghorydd ariannol dros 10 mlynedd yn ôl, bellach mae'n un o'r arbenigwyr madarch uchaf ei barch o fewn y maes.

Mae arbenigwr ar fadarch a ffwng o ogledd Cymru yn rhybuddio pobl i fod yn wyliadwrus wrth iddynt chwilota am fadarch dros yr hydref, ac i wneud yn siŵr eu bod yn gwybod yn union beth meant yn ei gasglu rhag iddynt wenwyno eu hunain.

Dywedodd Cynan Jones o Nanmor, ger Beddgelert, a sefydlodd y cwmni 'Yr ardd fadarch' tua 10 mlynedd yn ôl, fod posibilrwydd cryf y bydd pobl yn casglu a choginio madarch gwenwynig yn anfwriadol.

Roedd Cynan yn arfer bod yn ymgynghorydd ariannol, ond ers troi ei gefn ar y maes hwnnw, mae bellach yn cyflenwi siopau moethus fel Fortnum & Masons a Selfridges gyda madarch mae'n ei dyfu yn ei ganolfan yng Ngwynedd.

Cnwd toreithiog

"Mae'r haf cynnes, ac yna dechrau llaith i fis Awst yn golygu y gallai'r hydref ddod a chnwd toreithiog o fadarch i gaeau a choetiroedd gogledd Cymru", meddai Cynan.

"Mae'r coedwigoedd o amgylch Nanmor wedi bod yn llawn o fadarch gwyllt bob hydref , mae rhwydwaith o wreiddiau wedi lledaenu am filltiroedd, ac maen nhw wedi bod yn cael eu casglu ers canrifoedd. Ac yn ôl pob tebyg gellir olrhain DNA'r madarch yn ôl i ddyddiau Llewelyn Fawr."

Eglurodd Cynan fod pobl yn y gorffennol wedi bod yn fwy ymwybodol o beth i'w gasglu, a beth i'w adael ar ôl. Ond erbyn heddiw, nid oes gan bobl yr un ymwybyddiaeth o fadarch gwyllt.

Image caption Gall madarch 'Chanterelles' gael eu gwerthu am hyd at £30 y kilo gan fasnachwyr.

"Mae'n debyg mai Chanterelles, Puffballs a Madarch Russula yw'r rhai mwyaf cyffredin, os ydych yn gwybod ble i edrych.

"Mae'r math Russula yn dod mewn lliwiau llachar fel coch, melyn ac oren ac mae'r rhan fwyaf yn fwytadwy ond mae rhai mathau ohonynt yn wenwynig fel amryw o rai eraill, fel 'capiau marwol' a 'chapiau sylffwr'.

"Eleni rydym wedi gweld nifer fawr o'r madarch math 'Captyllog' neu'r enwau mwyaf cyffredin arnynt ydi 'Porccini' neu 'Cepes' meddai.

"Mae'r madarch yma, ynghyd a'r math 'Chanterelles' neu 'Girolles' yn fathau arbennig sy'n cael eu defnyddio gan amryw o gogyddion enwocaf y byd ac yn rhai o'r bwytai gorau'r wlad.

Gwybod yn sicr

"Efallai y bydd pobl sy'n mynd allan i gasglu aeron yn cael eu temtio i gasglu madarch - ond byddwn yn annog pawb i beidio â choginio unrhyw beth oni bai eu bod yn gwybod yn sicr beth ydyw.

"Byddaf yn gwneud archwiliad agos o bopeth cyn ei fwyta, fel fy mod yn gwybod ei fod yn ddiogel."

Mae Cynan hefyd yn rhybuddio y dylai pobl gael caniatâd tirfeddianwyr cyn mynd allan i chwilio am aeron neu fadarch.

Image caption Gall casglwyr madarch amhrofiadol gamgymryd 'capiau marwol' ifanc sy'n fadarch gwenwynig iawn, am fadarch 'puffballs' neu 'madarch y maes' sy'n fwytadwy.