Arweinydd Cyngor Sir Ddinbych yn argymell uno â Chonwy

Neuadd y Sir, Rhuthun Image copyright Nigel Brown
Image caption Mae'r ddau awdurdod wedi bod yn edrych ar ffyrdd o gydweithio dros y blynyddoedd

Yn ôl arweinydd cyngor, dylid trafod uno cynghorau Conwy a Sir Ddinbych cyn i awdurdodau yng Nghymru gael eu gorfodi i uno.

Mewn adroddiad i'r cyngor mae arweinydd Cyngor Sir Ddinbych, Mohammed Mehmet, yn argymell y dylai'r cyngor uno â Chonwy os yw'r cyngor hwnnw'n cytuno, ac y dylid gwneud hynny fel rhan o uno gwirfoddol erbyn mis Ebrill 2018.

Ond byddai'n ddibynnol ar "becyn ariannol a chefnogaeth sylweddol" gan Lywodraeth Cymru, a hwnnw i'w gytuno cyn unrhyw uno.

Ym mis Gorffennaf, cyhoeddodd llywodraeth Cymru ymgynghoriad ar bapur gwyn yn ymwneud ag ad-drefnu llywodraeth leol, gan gynnwys creu awdurdodau mwy, a mwy cynaliadwy.

Y dyddiad cau ar gyfer derbyn ymatebion ydi 1 Hydref.

Barn Sir Ddinbych

Ar hyn o bryd, bydd etholiadau yn cael eu cynnal ar gyfer yr awdurdodau presennol yn 2017, a bydd yr awdurdodau'n bodoli fel awdurdodau cysgodol am dair blynedd.

Ond os yw dau neu fwy o awdurdodau eisiau uno'n wirfoddol, ac yn cadarnhau eu bwriad i wneud hynny erbyn mis Tachwedd 2015, bydd y cynghorau presennol yn parhau mewn bodolaeth tan i etholiadau ar gyfer yr awdurdod newydd gael eu cynnal yn 2018.

Y polisi yn Sir Ddinbych yw na ddylid aildrefnu'r awdurdodau o gwbl, ond os oes rhaid gwneud hynny, y dylid hanneru nifer y cynghorau yng ngogledd Cymru.

Yn ôl y farn yn Sir Ddinbych, byddai creu dim ond dau awdurdod - gyda Sir Ddinbych yn uno â Sir y Fflint a Wrecsam, a Chonwy yn ymuno â Gwynedd ac Ynys Môn - yn mynd yn erbyn buddiannau Sir Ddinbych.

Dywedodd Mr Mehmet: "Os ydan ni'n derbyn y bydd uno, neu rywbeth arall fydd yn cael gwared ar Gyngor Sir Ddinbych, yn anorfod yn y chwe blynedd nesaf, mae sawl mantais i benderfynu uno yn gynnar."

Byddai cyrraedd cytundeb gwirfoddol i uno yn gallu sicrhau bargen ariannol well gan lywodraeth Cymru, lleihau trafferthion cynllunio yn y tymor byr, gosod y nod ar gyfer trefn y dyfodol a lleihau'r nifer o etholiadau, medd Mr Mehmet.

Anfanteision posib?

Ond mae'r anfanteision posib yn cynnwys bodolaeth awdurdod cysgodol o dros 100 o aelodau, a byddai unrhyw anghytuno rhwng y ddau awdurdod yn ystod y broses yn gallu gwneud niwed sylweddol i'r cyngor newydd ac mae perygl na fydd llywodraeth Cymru yn cadw'i gair ynglŷn ag ariannu.

Pe bai aelodau Cyngor Sir Ddinbych yn penderfynu parhau gyda'r datganiad o ddiddordeb mewn uno, y cam nesaf fyddai i aelodau Cyngor Conwy wneud yr un peth.

Yn ôl Mr Mehmet: "Mae hi'n ymddangos yn gwbl blaen bod disgwyl i weld beth fydd yn digwydd ym mis Mai 2016 yn golygu derbyn y bydd toriadau sylweddol i gyllidebau a gwasanaethau yn digwydd am, o leiaf, y chwe blynedd nesaf, ac yn dilyn hynny bydd y dyfodol yn ansicr neu'n golygu uno gorfodol.

"Nid ydi toriadau sylweddol am sawl blwyddyn, ac yna uno gorfodol, yn ymddangos yn ganlyniad da i drigolion nac ychwaith, i'r cyngor."

Straeon perthnasol

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.