Cynghorau yn defnyddio cytundebau dim oriau

Gallai'r cytundeb olygu cyfnod hir cyn clywed oddi wrth gyflogwr
Image caption Gallai'r cytundeb olygu cyfnod hir cyn clywed oddi wrth gyflogwr

Mae wyth cyngor yng Nghymru yn defnyddio cytundebau dim oriau, gan gynnwys rhai sy'n cael eu harwain gan Lafur a Phlaid Cymru er bod y ddwy blaid wedi codi pryderon am broblemau ynghlwm â chytundebau o'r fath.

Dywedodd un o'r undebau sy'n cynrychioli gweithwyr cynghorau fod y cytundebau'n achosi "ansicrwydd" i'r bobl sy'n eu harwyddo.

Fe wnaeth ymchwil BBC Cymru ddarganfod fod 4,000 o bobl yn cael eu cyflogi'n uniongyrchol o dan gytundebau o'r fath a Phowys oedd yn eu defnyddio amlaf o bell ffordd.

Mae'r rhai o blaid y cytundebau wedi dweud eu bod yn aml yn gyfleus i staff sy'n parhau i gael tâl salwch a gwyliau.

Mae Cyngor Powys, sy'n cael ei redeg gan grŵp o gynghorwyr annibynnol, yn cyflogi 2,047 ar gytundebau dim oriau tra bod 4,714 o staff llawn amser neu gyfatebol.

O ran y cynghorau Llafur mae Pen-y-bont ar Ogwr â 418 ar y cytundebau dan sylw tra bod 5,164 o staff llawn amser. Y ffigyrau ar gyfer Abertawe yw 482 ar gytundeb dim oriau allan o 10,330.

Plaid Cymru sy'n arwain Cyngor Gwynedd lle mae 477 ar y cytundebau allan o 6,639 o staff llawn amser, a hefyd Cyngor Ceredigion lle mae 328 allan o 2,818.

Mae gan gynghorau Conwy (76), Sir y Fflint (25) a Sir Benfro (69) ychydig o staff ar y cytundebau.

Nid yw'r ffigyrau hyn yn cynnwys pobl sydd yn cael eu cyflogi gan fudiadau sy'n gweithio i gynghorau.

Fis Ebrill fe ddywedodd Arweinydd y Blaid Lafur Ed Miliband fod cytundebau dim oriau yn "anghydnaws gydag adeiladu gweithlu teyrngar, cynhyrchiol a sgilgar".

Mae Plaid Cymru wedi bod yn feirniadol iawn o'r cytundebau ac ym mis Mawrth fe gyhuddon nhw Lafur o "ragrith" am bleidleisio yn erbyn cynnig i wrthwynebu cytundeb dim oriau ym maes gofal tra'n dweud yn gyhoeddus eu bod nhw am eu dileu.

Dywedodd Dominic MacAskill o undeb Unsain y dylai Llafur a Phlaid Cymru "osod esiampl" a "gweithredu eu polisïau" o fewn cynghorau.

"Mae ansicrwydd cyffredinol oherwydd nad ydych yn gwybod o un dydd i'r llall faint o waith y'ch chi'n mynd i gael, faint o arian y'ch chi am ei gael ar ddiwedd y mis, sut y'ch chi am dalu am eich morgais," meddai.

"Mae yna effaith hefyd ar y cydbwysedd rhwng gwaith a bywyd oherwydd bod rhaid i chi ymateb ar fyr rybudd ac mae pryder - os nad y'ch chi'n dweud 'Ie' i'r cynnig am waith na fyddwch chi'n cael cynnig yn y dyfodol.

"Yn ogystal dylid ystyried ansawdd gwasanaethau."

Ymateb y pleidiau

Dywedodd llefarydd ar ran y Blaid Lafur: "Yn ogystal â sicrhau fod termau ac amodau staff sydd ar gytundebau dim oriau yn gliriach a'u bod yn rhydd i weithio i gyflogwyr eraill, mi fyddai Llafur yn rhoi'r hawl i staff fynnu cytundeb parhaol os ydyn nhw yn gweithio oriau cyson am amser penodol, gyda hawl awtomatig i gytundeb oriau sefydlog wedi hyn a hyn.

"Mi fyddan ni hefyd yn sicrhau nad yw staff ar gytundebau dim oriau yn gorfod bod ar gael y tu allan i oriau'r cytundeb, a bod ganddyn nhw hawl i iawndal os yw'r shifftiau'n cael eu canslo'r munud olaf."

Dywedodd llefarwraig ar ran Plaid Cymru: "Mae sicrhau amodau tecach i weithwyr Cymru yn gorfod dechrau drwy wneud yn siŵr fod gweithwyr yn cael tâl teg am ddiwrnod o waith.

"Dyna pam mae cynghorau Plaid Cymru yng Ngwynedd a Cheredigion wedi cynyddu tâl y rheini sy'n ennill leiaf, gan ostwng cyflogau ar y top.

"Mae Plaid Cymru hefyd yn gweithio gydag undebau llafur i roi terfyn ar ddefnydd cytundebau dim oriau. Yn y Cynulliad rydym wedi ymgyrchu i'w defnydd gael ei wahardd mewn sawl sefyllfa, ond mae'r Blaid Lafur yn pleidleisio yn ein herbyn bob tro."

Straeon perthnasol