Beirniadu cadw fformiwla Barnett

Arweinwyr y 3 plaid

Mae arweinwyr y tair prif blaid yn San Steffan wedi arwyddo addewid i ddatganoli rhagor o bwerau i'r Alban, os fydd yr Albanwyr yn gwrthod annibyniaeth. Yn rhan o'r addewid mae'r prif weinidog wedi addo mwy o ddatganoli i Gymru.

Mae tair rhan i'r addewid, ac mae hefyd yn ymrwymo i gadw'r fformiwla gyllido Barnett sy'n bodoli ar hyn o bryd.

Fformiwla Barnett yw'r dull a ddefnyddir i bennu dosbarthiad gwariant cyhoeddus o gwmpas y DU.

Ond mae'r addewid gan y tri arweinydd yn San Steffan i gadw'r system i Gymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon wedi cael ei feirniadu gan yr ASE Cymreig o Blaid Cymru, Jill Evans.

Dywedodd Ms Evans fod y fformiwla Barnett yn "annheg" ac fod "Cymru'n colli allan o £300 miliwn y flwyddyn."

Mae arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig, Andrew RT Davies, wedi dweud bod angen i'r "cenedlaetholwyr" yng Nghymru roi'r gorau i gwyno am fformiwla Barnett, gan ddweud:

"Nid dyma'r ateb i bopeth. Mae pleidiau'r chwith i gyd yn dweud 'ry'n ni angen mwy o arian' o'r Trysorlys.

"Byddwn i wrth fy modd o weld mwy o arian yn dod i Gymru, ond mae angen ffurfio dadl dros hynny yng nghyd-destun y setliad a ddaw ar ôl refferendwm ddydd Iau.

"Ond fedrwch chi ddim ei ddefnyddio (fformiwla Barnett) fel yr unig ffordd o ateb y diffyg yn incwm Cymru neu fe fyddwch chi wastad yn rhan o'r diwylliant dibyniaeth yna."

Mae arweinydd Plaid Cymru Leanne Wood hefyd wedi dweud bod y fformiwla yn annheg i Gymru, gan ddweud bod angen fformiwla newydd yn seiliedig ar anghenion poblogaeth Cymru a "allai ddatgloi £300 miliwn yn ychwanegol bob blwyddyn i'n gwasanaethau cyhoeddus".

Yn ystod sesiwn holi'r prif weinidog yn y senedd brynhawn Mawrth awgrymodd Leanne Wood bod addewid y llywodraeth yn golygu cadw fformiwla Barnett fel ag y mae ac y byddai Cymru felly ar ei cholled.

Ond gwadu hynny wnaeth Carwyn Jones gan ddweud y byddai llywodraeth Lafur yn San Steffan yn mynd i'r afael â thanariannu Llywodraeth Cymru os fydd yn ennill yr etholiad cyffredinol y flwyddyn nesaf.

Dywedodd: "Mae Ed Miliband wedi dweud yn glir, ac rwy'n cytuno gydag ef, y bydd tanariannu Cymru cael ei ystyried o dan lywodraeth Lafur.

"Ni fydd yr hen Undeb yn gweithio o ddydd Gwener ymlaen."

Wrth ateb cwestiwn arall gan arweinydd y Democratiaid Rhyddfrydol Cymreig Kirsty Williams, ychwanegodd Mr Jones ei fod yn cefnogi'r syniad o hunanreolaeth i Gymru a awgrymwyd gan Lloyd George ganrif yn ôl.

Dywedodd bod y Cynulliad yn "prysur ddatblygu i fod yn Senedd i Gymru".

Unig ffordd

Mae'r ymgyrch Ie wedi dadlau mai'r unig ffordd i'r Alban gael mwy o bwerau yw pleidleisio dros annibyniaeth.

Mae'r ysgrifennydd tramor cysgodol wedi gwadu fod yr addewid yma wedi dod yn rhy hwyr yn y ddadl refferendwm.

Wrth siarad ar BBC Breakfast, dywedodd Douglas Alexander: "Yma yn yr Alban, yr ydym wedi bod yn siarad am y pwerau hyn ers misoedd."

Fe ddiystyrodd Mr Alexander honiadau'r ymgyrch Ie mai annibyniaeth yw'r unig ffordd i lywodraeth yr Alban lwyr reoli'r wlad.

Wrth siarad ar raglen Newsnight y BBC, dywedodd y prif weinidog bod mwy o bwerau wastad wedi bod yn rhan o'i gynllun.

"Rwyf wedi dweud o gychwyn yr ymgyrch hon, os fydd yr Alban yn pleidleisio Na i wahanu, byddai gweddill y DU yn dweud Ie dros ddatganoli pellach," meddai Mr Cameron.

Image caption Mae Jill Evans wedi bod yn yr Alban yn ymgyrchu dros yr ymgyrch 'Ie'

"... Hynny yw, os fydd yr Alban eisiau mwy o ddatganoli - ac rwy'n meddwl y dylai Cymru gael mwy o ddatganoli."

"Ac wrth gwrs nid dim ond fy marn i yw hyn, dyma hefyd oedd barn arweinwyr y pleidiau eraill y DU, roedden nhw i gyd yn meddwl fod hyn yn bwysig iawn. Gadewch i ni setlo'r cwestiwn yma o wahanu ac yna edrych ar ddatganoli."

Dywedodd Mr Cameron hefyd y bydd y cwestiwn 'A ddylai Aelodau Seneddol yr Alban yn San Steffan bleidleisio ar ddeddfau nad ydynt yn effeithio arnynt' yn cael ei drafod os fydd datganoli pellach i'r Alban..