Tybaco anghyfreithlon yn achos pryder i elusen

sigaréts Image copyright PA
Image caption Yn ôl arolwg Ash mae tua 15% o'r holl dybaco sy'n cael ei werthu yng Nghymru yn anghyfreithlon

Mae bron i hanner ysmygwyr Cymru wedi cael cynnig cyfle i brynu tybaco anghyfreithlon yn ôl arolwg gan yr elusen Ash Cymru.

Yn ôl Ash mae tua 15% o'r holl dybaco sy'n cael ei werthu yma yn anghyfreithlon.

Dywedodd Gweinidog Iechyd Cymru Mark Drakeford fod tybaco anghyfreithlon yn tanseilio ymdrechion i reoli defnydd tybaco, a hefyd yr ymgyrch i berswadio pobl i roi'r gorau i ysmygu.

Ddydd Mercher cyhoeddodd y bydd £7,000 yn cael ei roi i gynghorau lleol i gefnogi cynllun defnyddio cŵn i ddod o hyd i dybaco anghyfreithlon.

Yn ôl ystadegau swyddogol mae smocio yn achosi tua 5,450 o farwoalethau y flwyddyn, tra bod y gwasanaeth iechyd yn gwario £302 miliwn y flwyddyn ar drin afiechydon sy'n gysylltiedig ag ysmygu.

Achos pryder

Cafodd dros 2,500 o bobl led led Cymru eu holi ar gyfer yr arolwg.

Mae'r arolwg hefyd yn awgrymu fod tua chwarter o smocwyr Cymru wedi prynu tycabo anghyfreithlon.

Mae sigaréts anghyfreithlon yn rhatach na rhai cyfreithiol, gyda phris ar gyfartaledd yn £4 ar gyfer pecyn o 20.

Dywedodd prif weithredwr Ash Cymru, Elen de Lacy, fod canlyniadau'r arolwg yn "achos pryder".

"Rydym yn gwybod fod yna lefelau uchel o blant yn smocio - ac mae pobl ifanc yn gallu cael gafael ar dybaco anghyfreithlon oherwydd ei fod o'n rhad. "

Yn ôl yr arolwg mae'r rhan fwyaf o sigaréts anghyfreithlon (52%) yn cael eu gwerthu mewn tai preifat, ond mae canran sylweddol yn cael eu gwerthu o dan y cownter mewn tafarndai a siopau.

Y llynedd, cafodd dros hanner miliwn o bunnau o dybaco anghyfreithlon ei ddarganfod mewn tair siop yng Nghasnewydd.

Dywedodd Sarah Smith o Adran Safonau Marchnata Caerdydd fod yna beryglon gyda thybaco anghyfreithlon.

Peryglon

Mae'r farchnad yn cynnwys tybaco sy'n cael ei smyglo i'r wlad ac felly ddim yn talu tollau.

Y math arall yw sigaréts ffug, sy'n deillio o Ddwyrain Ewrop ac Asia.

Dywedodd Ms Smith: "Dyw'r sigarennau heb eu rheoleiddio, a phan mae arbrofion wedi eu cynnal rydym wedi gweld lefel uwch o gynhwysion amhriodol, gan gynnwys lefel uchel o dar, baw a hyd yn oed baw anifeiliaid.

"Rydym yn dod o hyd i nifer sylweddol o dybaco anghyfreithlon, mewn dau ddiwrnod y llynedd, ddaethon ni o hyd i 40,000 o sigarennau gwerth £100,0000."

Mae Ash yn galw am raglen i wneud y cyhoedd yn fwy ymwybodol o'r peryglon.

Dywedodd y Gweinidog Iechyd Mark Drakeford: "Mae ysmygu yn un o'r prif bethau sy'n arwain at farwolaeth gynnar, rydym yn ymgymryd â nifer o fesurau i leihau'r difrod sy'n cael ei achosi gan dybaco.

"Mae'r fasnach mewn tybaco anghyfreithlon yn tanseilio ein hymdrechion i reoli tybaco ac i geisio perswadio pobl i roi'r gorau i smocio."

Straeon perthnasol