Beth sydd mewn enw?

Cylchdro lliwgar Sblot - ond o ba gyfeiriad y daeth yr enw? Image copyright Creative Commons
Image caption Cylchdro lliwgar Sblot - ond o ba gyfeiriad y daeth yr enw?

Mae Meri Huws, Comisiynydd y Gymraeg, wedi galw am wneud enwau lleoedd Cymru yn drosedd.

Fe wnaeth hi ei sylwadau ar ôl i gwmni o Loegr newid enw Plas Glynllifon i Wynnborn yn eu deunydd marchnata.

Faint ydych chi'n ei wybod am darddiad rhai o enwau lleoedd Cymru? Rhowch gynnig arni. (Mae'r atebion ar waelod yr erthygl!)

1. Sblot

Mae enw un o faestrefi Caerdydd yn deillio o:

a) Yr Hen Gymraeg am 'Sboldaich' sy'n golygu ffos

b) Hen arferiad o ollwng cerrig i'r Afon Tâf i fesur dyfnder

c) O'r Saesneg plot, sef darn o dir

2. Prion

Mae'r pentref yn Sir Ddinbych wedi ei enwi ar ôl:

a) Hen briordy lleol

b) Y gair 'purion', sef perffaith

c) Sant o'r 8fed ganrif

Image copyright David Stowell
Image caption Y Bala - lle da am wrtaith?

3. Bala

Ystyr enw'r dref ar lan Llyn Tegid yw:

a) Man lle mae afon yn rhedeg allan o lyn

b) Hen air y Llychlynwyr am 'bryn'

c) Gair lleol am wrtaith

4. Solfach

Mae'r pentref ar arfordir Sir Benfro wedi ei enwi ar ôl:

a) Gair Saesneg solace, lle i fynd am gysur

b) Gair 'salw', gwael, di-olwg

c) Cwch bach o'r Oesoedd Canol

5. Clydach

Mae'r pentref ger Abertawe wedi ei enwi ar ôl:

a) 'Clodagh' yr enw Gwyddelig am afon yn rhedeg mewn lle gwastad, caregog

b) Lle sy'n fwy clyd nag Abertawe

c) Hen air lleol am gadach

Image copyright Dylan Moore
Image caption Hen eglwys y plwy, Slebets

6. Slebets

Mae enw'r pentref rhwng Arberth a Hwlffordd yn Sir Benfro wedi ei enwi ar ôl:

a) Yr hen air Saesneg bec, sef nant

b) Gwin a oedd yn cael ei gynhyrchu gan fynachod

c) Enwogion o'r Oesoedd Canol oedd yn dod i gamblo

7. Plwmp

Mae'r pentref yng Ngheredigion wedi cael ei enw arferol oherwydd:

a) Fod olion plwm yma ar un adeg

b) Ei fod, yn yr 16eg ganrif, yn fan poblogaidd i bobl Sir Aberteifi i ddatrys anghydfod ac i ddweud eu dweud "yn blwmp ac yn blaen"

c) Pwmp dŵr (ar glos fferm yn wreiddiol)

Image copyright Arall
Image caption Plwmp, gyrrwch yn ofalus rhag ofn i chi daro'r pwmp dŵr?

8. Sgiwen

Mae'r pentref ar gyrion Abertawe wedi ei enwi ar ôl:

a) Llain o dir yn ymyl afon Santes Ciwa

b) Y gair Saesneg skewer

c) Hen air Cymraeg am 'sgiw', sedd bren

9. Cnwclas

Mae'r pentref ym Mhowys wedi ei enwi ar ôl:

a) Dull o ddal anifeiliaid

b) Bryn bach gwyrdd

c) Llu cyntefig o Lychlynwyr ymsefydlodd ym Mrycheiniog a Maesyfed yn y 7fed ganrif

10. Rachub

O ble daeth enw'r pentref yn Nyffryn Ogwen?

a) Chwedl am achub merch o lethrau mynydd Tryfan

b) Tyddyn neu adeilad ym meddiant person, yr + achub (yn y Cyfreithiau Cymreig)

c) Rachuba, offeiriad o ganolbarth Ewrop fu'n cenhadu yn Eryri yn y 13eg ganrif

Image copyright Iwan Williams
Image caption Rachub wedi enwi ar ôl chwedl am achub merch ar fynydd Tryfan?

Atebion:

1. c

2. b

3. a

4. b

5. a

6. a

7. c

8. a

9. b

10. b

I ddysgu mwy am ystyr a tharddiad enwau llefydd yng Nghymru ewch i wefan Cymru y BBC.

(Cafodd y cwis yma ei gyhoeddi gyntaf ar wefan Cymru Fyw ym Mis Hydref 2014)