Streic y Glowyr - Kinnock yn cofio

Neil Kinnock
Image caption Mae Neil Kinnock yn rhoi ei farn ef am y streic fel rhan o'r rhaglen

Mae rhaglen olaf cyfres Adam Price am Streic y Glowyr ar S4C yn cynnwys cyfweliadau gyda rhai a oedd yn ei edmygu yn ystod y streic ac ambell un yr oedd yn ei gasáu ar y pryd.

Mae'r rhaglen, y drydedd o dair, yn cynnwys cyfweliadau gydag AS Plaid Cymru Yr Arglwydd Dafydd Elis Thomas, cyn swyddog Undeb y Glowyr a'r cyn AS Llafur Kim Howells, a'r AS Llafur Hywel Francis.

Mae hefyd yn cyfweld â chyn arweinydd y Blaid Lafur Neil Kinnock - dyn a wnaeth, yn ei olwg ef ar y pryd, "fradychu achos y glowyr" trwy beidio â'u cefnogi ar y lein biced ac yn y ralïau.

Yn y rhaglen, mae Adam Price yn dweud: "Fel arweinydd y Blaid Lafur, ac fel mab i löwr o weithfeydd y de, roedd llawer ohonom yn y mudiad yn teimlo y byddai'n cymryd y cyfle i gefnogi'r streic ac i fod ar y llinell biced ac yn mynd i'r ralïau.

"Doedden ni ddim yn deall pam nad oedd Kinnock yn gwneud hynny.

'Wedi dewis ei lwybr'

"Roedd e wedi dewis ei lwybr. Unwaith yr wyt ti'n dewis mynd yn arweinydd Prydeinig y Blaid Lafur, wedyn mae rhai pethau y mae'n rhaid ichi eu haberthu er mwyn dilyn y rhesymeg.

"Fe wnaeth aberthu'r glowyr ar allor ennill yr etholiad nesaf. Roedd e ishe bod yn brif weinidog Prydeinig."

Image copyright PA
Image caption Roedd tad Adam Price yn löwr yng nglofa'r Betws ger Rhydaman yn ystod y streic

Yn y cyfweliad, mae Mr Kinnock yn dweud bod y streic wedi cael effaith wleidyddol enfawr ar y Blaid Lafur a'i fod wedi apelio yn breifat ac yn uniongyrchol i Arthur Scargill am yr angen i gynnal pleidlais genedlaethol.

Dywedodd: "Yn hytrach na chael pleidlais genedlaethol, roedd gan Arthur Scargill y syniad y gallai picedu gymryd lle pleidleisio ac y gallech chi atal pobl rhag cyrraedd y gwaith.

"Dywedais wrtho y byddai'n methu heb bleidlais, a bod glowyr Prydain angen pob arf oedd ar gael iddynt, a beth oedd ar goll o unrhyw strategaeth oedd y ddemocratiaeth a fyddai'n sicrhau bod yr holl weithlu mwyngloddio, gan gynnwys Sir Nottingham, yn dod allan ar streic.

"Erbyn mis Mehefin roedd yn amlwg yn mynd i fod yn streic hir iawn a 'doedd dim llwyddiant wrth drio cael Scargill a MacGregor {Ian MacGregor o'r Bwrdd Glo Cenedlaethol} i ddod at ei gilydd."

Teimlo'n ddiymadferth

Pan mae Adam Price yn gofyn iddo a oedd yn teimlo'n ddiymadferth ar y pryd, dywed Mr Kinnock: "Roeddwn yn gwbl ddiymadferth, mor ddiymadferth na allwn i gyfleu hynny. Ond drwy'r amser, yr oedd yn corddi ynof oherwydd yr hyn oedd yn digwydd yn y meysydd glo a'r cymunedau glofaol.

"Mi wnes i bopeth y gallwn, ond roeddwn yn sicr na fyddai streic heb bleidlais, waeth pa mor hir yr oedd yn para, yn gallu arwain at arbed y diwydiant glo.

"Doeddwn i erioed wedi teimlo mor ddiymadferth yn fy mywyd ond allwn i ddim fforddio anobeithio."

Image caption Bu sawl ymgais i gyfweld ag Arthur Scargill yn y gyfres

Yn y rhaglen mae Mr Price yn ceisio nifer o weithiau i gyfweld ag Arthur Scargill ar gamera ac yn mynd ar daith emosiynol i gartre' Mr Scargill yn Sir Efrog.

Wrth drafod Mr Scargill, mae Mr Price yn dweud: "Mae'n ffigwr mor ganolog a fydde yna ddim streic wedi bod heblaw am Arthur Scargill, ei garisma a'i ddoniau anhygoel fel arweinydd.

"Mae'n un o ffigurau canolog yr 20fed ganrif, yn un o'r ffigurau prin hynny nad oedd yn gorfod gofyn caniatâd gan bobl eraill i gredu beth oedd yn ei gredu.

"Mae'n cynrychioli mudiad a brwydr a gollwyd yn y diwedd. Mae'n amhosibl deall y streic heb ddeall fe fel person."

Bydd y rhaglen olaf yn y gyfres 'Adam Price a Streic y Glowyr' yn cael ei dangos ar S4C nos Fawrth, 7 Hydref am 19:30.

Straeon perthnasol

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.