Comisiynydd Plant: Diffyg gweledigaeth gan weinidogion

Towler
Image caption Mae Keith Towler wedi myegi pryderon difrifol am ddyfodol gwasanaethau i blant a phobl ifanc.

Mae Comisiynydd Plant Cymru wedi beirniadu Llywodraeth Cymru, gan gyhuddo gweinidogion o ddiffyg gweledigaeth ac arweinyddiaeth.

Yn ôl Keith Towler, mae gweinidogion y llywodraeth wedi methu a rhoi arweiniad clir wrth ddarparu gwasanaethau ar gyfer plant a phobl ifanc.

Yn ei adroddiad blynyddol olaf fel Comisiynydd, cyn iddo roi'r gorau i'r swydd, mae'n dweud fod gwasanaethau hanfodol i amddiffyn plant mewn perygl oherwydd toriadau ariannol.

Mewn ymateb, dywedodd Llywodraeth Cymru fod cefnogi plant a diogelu eu hawliau a'u lles, wrth wraidd a chalon eu gwaith.

Yn ôl llefarydd, maen nhw'n "cymryd camau drwy holl elfennau'r llywodraeth i wneud popeth sy'n bosib i roi'r cychwyn gorau mewn bywyd i'r genhedlaeth nesaf".

'Diffyg tryloywder'

Mae Mr Towler wedi beirniadu'r gyllideb ddrafft a gyhoeddwyd yn ddiweddar gan Lywodraeth Cymru, gan ddweud fod y diffyg tryloywder mewn gwariant cyhoeddus ar blant "yn ei gwneud yn dasg amhosibl bron i mi ac eraill allu gweld sut mae arian yn mynd i gael ei wario ar wasanaethau plant".

Dywedodd ei fod wedi clywed am doriadau ariannol sy'n bygwth darpariaeth seibiant i bobl ifanc ag anableddau ac i weithwyr cymdeithasol rheng flaen.

Hefyd mae plant mewn gofal yn gorfod symud lleoliadau am resymau ariannol, meddai.

"Oni bai fod arian sydd wedi ei glustnodi ar gyfer gwasanaethau hanfodol i blant yn cael ei ddiogelu rhag toriadau pellach, yna efallai bydd y gwariant gwirioneddol yn cael ei leihau yn sylweddol neu ei golli yn gyfan gwbl wrth i awdurdodau lleol geisio cydbwyso eu llyfrau," meddai.

"Mae angen rhywfaint o arweiniad cryf gan Lywodraeth Cymru i ail-leoli plant a phobl ifanc a gwneud hynny yn flaenoriaeth genedlaethol i Gymru, lle mae'r canlyniadau'r penderfyniadau yma'n mynd i effeithio ar y plant mwyaf bregus yn ein cymdeithas."

Image copyright Children's Commissioner

Meysydd sy'n peri pryder i'r Comisiynydd Plant:

• Mae plant sy'n defnyddio cadeiriau olwyn yn parhau i gael problemau mynediad i rai ysgolion uwchradd a all arwain at blant yn gorfod mynychu ysgol wahanol i'w ffrindiau.

• "Siomedig yn y cynnydd" mewn darpariaeth gwasanaethau eiriolaeth annibynnol o'r ansawdd gorau.

• "Pryderon sylweddol" am fynediad i wasanaethau iechyd meddwl plant.

• Yn arbennig o bryderus am blant sy'n byw mewn tlodi neu gydag anableddau sy'n methu cyfleoedd i chwarae, yn enwedig mewn "amgylcheddau sy'n economaidd heriol".

• Mae'n rhaid i gyfreithiau gwasanaethau cymdeithasol newydd gyflwyno cefnogaeth i bobl ifanc sy'n gadael gofal hyd nes eu bod yn 21.

• Cynnydd araf mewn creu Bwrdd Diogelu Cenedlaethol yng Nghymru er mwyn helpu amddiffyn plant.

• Gallai gofalwyr ifanc ddioddef oherwydd toriadau mewn cymorth ariannol.

• Dylai plant a'u hawliau gael eu hystyried pan fydd cynghorau yn ystyried effaith penderfyniadau ariannol.

• Yn gynyddol bryderus am effaith trais yn y cartref ar blant, mae angen ei adlewyrchu mewn deddfwriaeth.

• Parhau i bryderu am blant ceiswyr lloches - yn enwedig y rhai sydd wedi cael eu gwahanu oddi wrth eu rhieni.

• Mae angen "tystiolaeth bendant" bod addysg, tlodi bwyd a mynediad i chwarae a hamdden yn cael eu blaenoriaethau wrth fynd i'r afael â thlodi plant.

Ffynhonnell: Comisiynydd Plant yn Adroddiad Blynyddol 2014

'Un o bob tri'n byw mewn tlodi'

Mae Mr Towler yn dweud ei fod yn bryderus fod Llywodraeth Cymru yn ymddangos yn "rhy gyfforddus" gyda'u statws fel 'arloeswyr' hawliau plant rhyngwladol, ond maent yn methu â chyflawni a sicrhau fod yr hawliau rheiny yn parhau.

Dywedodd "yn anffodus, er gwaethaf ymrwymiadau polisïau, mae un o bob tri phlentyn yng Nghymru yn byw mewn cartrefi tlawd yn 2013", o gymharu ag un o bob pedwar pan ddechreuodd y swydd yn 2008.

"Mae gennym un o'r cyfraddau tlodi plant uchaf yn y DU ac nid yw bywydau rhai o'n plant mwyaf bregus yn cyd-fynd â'n hymrwymiad uchelgeisiol i hawliau plant," meddai.

Ymateb y llywodraeth

Dywedodd Llywodraeth Cymru y byddan nhw'n ymateb yn ffurfiol i'r adroddiad ym mis Tachwedd,

"Mae ein cyllid ddrafft diweddar yn diogelu cyllidebau gwasanaethau cymdeithasol i blant ac mae ein rhaglen Dechrau'n Deg i gefnogi plant bregus yn cael ei gynnal," meddai llefarydd.

Dywedodd fod Dechrau'n Deg wedi helpu 31,300 o blant yn y cymunedau tlotaf, a bod targedau uchelgeisiol wedi eu gosod i wella addysg plant o deuluoedd incwm isel ac roedd Cymunedau yn Gyntaf yn mynd i'r afael â thlodi.

Mae tymor saith mlynedd Mr Towler yn y swydd yn dod i ben ddechrau'r flwyddyn nesaf, ac mae'r rôl yn cael ei adolygu.

Cymru oedd y wlad gyntaf yn y DU i greu hyrwyddwr annibynnol i hawliau plant yn 2001.

Mae'r adroddiad blynyddol hefyd yn cynnwys manylion am eu gwasanaeth cyngor a chymorth annibynnol, a ddeliodd â dros 500 o achosion eleni, gyda 33% o'r achosion mewn perthynas â gwasanaethau cymdeithasol a 28% am addysg.

Straeon perthnasol