Carwyn Jones: 'angen fformiwla ariannu arbennig'

Carwyn Jones
Image caption Mae Carwyn Jones am i wleidyddion newid eu hagwedd at y Deyrnas Gyfun

Mae Carwyn Jones wedi galw am fformiwla ariannu fydd yn cwrdd "ag anghenion y gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru."

Roedd yn areithio mewn digwyddiad yn Llundain wedi ei drefnu gan the Institute for Government.

Mae'r hyn ddywedodd yn groes i bolisi Downing Street a hefyd arweinyddiaeth y Blaid Lafur.

Mae Llywodraeth Llundain yn defnyddio Fformiwla Barnett er mwyn penderfynu faint o arian i roi i Lywodraeth Cymru.

Mae Llafur wedi dweud y byddan nhw'n gwneud "addasiadau" er mwyn cynyddu'r arian ond mae Mr Jones wedi galw eto am am fformiwla "wedi ei seilio ar anghenion gwledydd a rhanbarthau'r Deyrnas Gyfun."

'Cardfwrdd'

Dywedodd Mr Jones fod Fformiwla Barnett, gafodd ei sefydlu yn y 70au, "yn gyfystyr â thrwsio twll yn y to gyda Blu Tack a chardfwrdd".

Mae Llywodraeth Cymru wedi dweud bod Cymru ar ei cholled o tua £300 miliwn y flwyddyn oherwydd Fformiwla Barnett.

Roedd angen "meddylfryd newydd" ar gyfer y DU, meddai, meddwl mewn termau mwy "ffederal."

Dywedodd ei fod yn erbyn symud at drefn lle dim ond Aelodau Seneddol Lloegr fyddai'n pleidleisio ar ddeddfau ar gyfer Lloegr yn San Steffan.

'Meddylfryd newydd'

"Mae'r meddylfryd am ddatganoli yn dechrau gyda'r rhagdybiaeth bod Senedd San Steffan yn sofran a'n bod ni'n wladwriaeth sydd wedi'i chanoli.

"Mae'r meddylfryd hwnnw wedi arwain at Whitehall yn gwneud consensiynau i deimladau cenedlaethol ...

"Byddai meddylfryd newydd, ar y llaw arall, yn dweud bod y Deyrnas Gyfun yn cael ei llywodraethu gan bedwar sefydliad cynrychiadol.

"Mae'r Seneddau a'r Cynulliadau hynny'n ymgorffori sofraniaeth boblogaidd ... gan weithio gyda'i gilydd er budd i bawb."

Newidiadau sylfaenol

Yn eu datganiad ddydd Mawrth galwodd arweinwyr y pleidiau ym Mae Caerdydd am drafodaethau gyda Llywodraeth San Steffan ynglŷn â "chytundeb ariannu tecach" a phwysleisio bod angen eu cynnal erbyn diwedd Ionawr 2015.

Mae Llywodraeth Cymru yn dweud eu bod yn colli allan dan Fformiwla Barnett, sy'n cael ei ddefnyddio ar gyfer dosbarthu arian i wahanol rannau o'r DU, gan benderfynu ar faint cyllideb Llywodraeth Cymru.

Ddydd Mercher mae rhagflaenydd Mr Jones, Rhodri Morgan, yn areithio yng Nghaerdydd, yn galw am system ariannu newydd a Thŷ Arglwyddi etholedig.

Straeon perthnasol