Gwasanaeth Iechyd: Problemau difrifol gofal dementia

Ymennydd
Image caption Mae dementia yn disgrifio sawl salwch sy'n atal yr ymennydd rhag gweithio yn gywir

Bydd y Gwasanaeth Iechyd yng Nghymru yn dod i stop oni bai bod mwy yn cael ei wneud i helpu i ofalu am gleifion sydd â dementia yn y gymuned, yn ôl yr unig Athro mewn Geriatreg yng Nghymru.

Dywedodd yr Athro Anthony Bayer wrth raglen BBC Cymru, Week In Week Out, fod diffyg cefnogaeth yn golygu bod gormod o gleifion yn yr ysbyty.

Mae'r Gweinidog Iechyd Mark Drakeford yn cydnabod bod angen i'r gwasanaethau fod yn gyson ar draws y wlad, ond nad yw llunio un strategaeth dementia yn flaenoriaeth.

Mae'r rhaglen hefyd yn datgelu bod Llywodraeth Cymru wedi comisiynu Cynllun Gweithredu Cenedlaethol ar gyfer Dementia bedair blynedd yn ôl, ond nad ydyn nhw wedi ei weithredu'n llawn.

Un ymhob pedwar

Dywedodd yr Athro Bayer bod un ymhob pedwar o gleifion mewn ysbytai cyffredinol yn dioddef o ddementia.

"Petai chi'n symud mwy o adnoddau i mewn i'r gymuned yna fyddai ddim angen i lawer iawn o'r bobl yma fod mewn ysbytai, ac os byddai pobl yn mynd i'r ysbyty byddai modd iddyn nhw fynd adref yn llawer cynt," meddai.

"Yn y pen draw bydd yn arbed arian - ond mae'n rhaid symud yr adnoddau gyntaf a bydd yr arbedion yn dod wedyn.

"Os nad ydyn ni'n gwneud unrhyw beth yna bydd yr holl system yn dod i stop."

Image caption Mae dementia yn disgrifio sawl salwch sy'n atal yr ymennydd rhag gweithio yn gywir

Ychwanegodd bod 45,000 o bobl yng Nghymru hefo dementia a bod disgwyl i hynny gynyddu o 1% neu 2% bob blwyddyn, a'r broblem fwyaf yw "bod llai na hanner y cleifion yna wedi cael diagnosis hyd yn oed".

"Mae un ymhob tri o bobl sy'n marw heddiw hefo dementia, felly dydy hi ddim yn broblem i'r dyfodol mae'n her rŵan, ac mae'n her sy'n mynd i fynd yn waeth os nad ydyn ni'n gwneud rhywbeth am y peth."

Daeth archwiliad diweddar o'r GIG yng Nghymru gan yr Athro Bayer i'r canlyniad bod clinigau yn Lloegr, ar gyfartaledd, yn gwario dwywaith cymaint ar staff i bob claf newydd ag y mae clinigau yng Nghymru.

Gwasanaeth 'ofnadwy'

Bu teuluoedd sy'n byw gyda dementia hefyd yn sôn wrth y rhaglen am eu profiadau.

Mae Jayne Roberts, o Sir Ddinbych, yn egluro sut mae'n ymdopi wrth i ddementia effeithio ar ddwy genhedlaeth o'i theulu.

Mae ei gŵr, Chris, 53, yn benderfynol o fyw ei fywyd i'r eitha' tra y gall o. Mae o hefyd eisiau siarad am ei gyflwr gydag eraill.

"Yr ymateb mwyaf dwi'n ei gael yn siarad am y peth yn fy oed i yw bod pobl methu coelio'r peth," meddai.

"Dydy pobl ddim am gredu'r peth eu hunain oherwydd nad ydyn nhw am gyfaddef y gallen nhw gael cyflwr allai arwain at ddementia."

Soniodd Christine Symonds, o Gasnewydd, am y gwasanaeth "ofnadwy" gafodd ei gŵr Alan - sy'n dioddef o Alzheimer's.

Mae ei bwrdd iechyd lleol wedi ymddiheuro, ond dywedodd: "Rydyn ni i gyd yn tyfu'n hŷn ac mae'n hanfodol ein bod ni'n cael y gofal yn y lle iawn."

'Ymgyrch newydd'

Image caption Mae Mark Drakeford wedi dweud bod angen cynllun newydd i ddatblygu gofal dementia yn genedlaethol

Mae'r rhaglen hefyd yn datgelu bod y llywodraeth wedi comisiynu Cynllun Gweithredu Cenedlaethol ar Ddementia bedair blynedd yn ôl, ond wedi methu â'i weithredu'n llawn.

Yn ôl awdur yr adroddiad, Ian Thomas, bellach o Age Cymru: "Mae ymateb Cymru yn ymddangos yn ddi-nod gydag agendau iechyd eraill yn cymryd y blaen ar ddementia."

"I mi, pwrpas y Weledigaeth Genedlaethol Cymru ar Ddementia oedd gosod targedau, eu mabwysiadu a monitro eu llwyddiant hyd nes i ni eu cwblhau. Fy marn i yw nad ydi hyn yn amlwg wedi digwydd.

"Fy mhrif bryder am y Weledigaeth Genedlaethol Cymru ar Ddementia yw nad ydym wedi symud ymlaen rhyw lawer gyda darparu gofal yn y cartref i bobl sydd yn byw gyda dementia."

Mewn cyfweliad ar gyfer Week In Week Out, dywedodd y Gweinidog Iechyd Mark Drakeford nad yw cyfraddau diagnosis yn codi'n ddigon cyflym.

Mae hefyd yn cydnabod bod angen "ymgyrch newydd i sicrhau bod gyda ni ddull cenedlaethol ynglŷn â'r ffordd y mae gwasanaethau [dementia] yn cael eu datblygu".

Dywedodd Sue Phelps, Cyfarwyddwr Cymdeithas Alzheimer's Cymru, fod angen i Lywodraeth Cymru fabwysiadu strategaeth newydd ar frys.

"Mae angen fod strategaeth o'r fath yn cael ei gyllido yn iawn ac yn cael ei fonitro yn iawn er mwyn cwrdd â'r her sy'n wynebu miloedd o bobl yng Nghymru sydd â dementia.

"Mae angen pecynnau gofal a chymorth gwell i ganiatáu i bobl sydd â dementia i aros yn eu cartrefi eu hunain mor hir ag sydd bosib. Fe allai'r lefel cywir o gefnogaeth leihau'r nifer sy'n mynd i ysbytai yn ddiangen."

'

Bydd Week In Week Out yn cael ei ddarlledu am 22:35 ar nos Fawrth, 21 Hydref, ar BBC One Wales.

Straeon perthnasol