Plaid Cymru yn galw am 'sicrhau triniaeth gyfartal'

  • 25 Hydref 2014
Dafydd Wigley
Image caption Dafydd Wigley: 'Sicrhau triniaeth gyfartal'

Mae cyfres o "hanfodion" yn cael eu hamlinellu ar ddiwrnod olaf cynhadledd Plaid Cymru yn Llangollen ddydd Sadwrn er mwyn "sicrhau triniaeth gyfartal gyda'r Alban".

Yr Arglwydd Dafydd Wigley, sy'n cydlynu eu hymgyrch ar gyfer etholiad cyffredinol 2015, fydd yn dadlau dros wneud Cymru yn gwbl gydradd gyda'r Alban, yn "wleidyddol ac yn ariannol."

Bydd yr Arglwydd Wigley, Llywydd Anrhydeddus y blaid ers 2005, yn annog partneriaeth newydd rhwng cenhedloedd y Deyrnas Gyfunol.

Sefydlu partneriaeth

Mae disgwyl iddo ddweud fod Cymru yn mynnu cydraddoldeb gyda'r Alban mewn unrhyw drafodaeth yn y dyfodol ynglŷn â chytundeb gyfansoddiadol.

Fe fydd yn galw am gydraddoldeb o ran pwer, yn ogystal â chydraddoldeb o ran parch, a chydraddoldeb o ran adnoddau ariannol.

Bydd yr Arglwydd Wigley hefyd yn dweud pe na ddim annibyniaeth ar unwaith yna bydd angen anelu am fwy na datganoli.

Dafydd Wigley wnaeth arwain ymgyrch y blaid ar gyfer etholiadau Cynulliad 1999 a welodd nhw'n ennill 28.4% o'r bleidlais.

Mae wedi dweud bod digwyddiadau yn yr Alban yn golygu y bydd yr etholiad o bwys eithriadol.

Mae'r blaid yn gobeithio cadw eu tri AS presennol a herio am seddi Ynys Môn, Ceredigion a Llanelli.

Araith olaf

Image caption Elfyn Llwyd: "popeth yn y fantol"

Ddydd Sadwrn, yn ei araith olaf i'r gynhadledd flynyddol fel aelod seneddol, dywedodd Elfyn Llwyd fod "popeth yn y fantol" wedi refferendwm annibyniaeth yr Alban.

Honnodd fod "pobl rŵan yn gytûn nad ydi Mesur Cymru yn ddigon pellgyrhaeddol o'r hanner", gan ychwanegu, "rwy'n deall fod posibilrwydd y bydd y llywodraeth yn cyhoeddi deddfwriaeth newydd yn fuan yn y flwyddyn newydd fydd yn edrych ar Gymru yn y cyd-destun ôl-refferendwm".

Manteisiodd ar y cyfle i edrych yn ôl ar beth mae grŵp Plaid Cymru wedi ei gyflawni yn San Steffan ers iddo gael ei ethol am y tro cyntaf yn 1992, gan gynnwys eu cyfraniadau yn ymwneud â Deddf yr Iaith Gymraeg 1993 a Deddf Llywodraeth Cymru 1998.

Ond mynegodd y farn mai "fy nghyrhaeddiad mwyaf hyd yn hyn yw sicrhau yr Ymchwiliad Seneddol Annibynnol i Ddiwygio'r Gyfraith Stelcian - ymchwiliad y cadeiriais ac a arweiniodd at ddwy drosedd stelcian newydd a ddaeth i rym fis Tachwedd 2012".

Ei obaith yw y bydd modd "efelychu'r llwyddiant hyn drwy newid y gyfraith ar drais yn y cartref yn hwyrach eleni".

Yn gynharach, wrth gyfrannu at drafodaeth ar anfantais a chyrhaeddiad addysgol, dywedodd Simon Thomas AC pe byddai Plaid Cymru mewn grym ar ôl etholiad 2016 y Cynulliad y byddai angen iddynt ganolbwyntio ar wella safonau addysg.

"Y peth mwyaf sy'n llusgo ein heconomi i lawr yw ein bod wedi gadael cenhedlaeth gyfan o bobl ifanc i lawr o ran safonau mewn addysg, o safbwynt llythrennedd a rhifedd, ond hefyd o ran eu gallu i gyflawni eu potensial," meddai.

Straeon perthnasol