Gweinidog yn annog cymdeithasau tai i gamu i'r bwlch

Leslie Grifffiths
Image caption Hoffai Lesley Griffiths weld mwy o gydweithio rhwng y cymdeithasau tai ac awdurdodau lleol er mwyn osgoi 'toriadau cyfan gwbl' i wasanaethau.

Mae'r gweinidog sy'n gyfrifol am dai yng Nghymru wedi dweud y bydd hi'n annog cymdeithasau tai i ddarparu gwasanaethau na fydd cynghorau, o reidrwydd, yn gallu fforddio eu darparu.

Dywedodd Lesley Griffiths wrth BBC Cymru y hoffai weld mwy o gydweithio rhwng y cymdeithasau tai ac awdurdodau lleol er mwyn osgoi "toriadau cyfan gwbl" i wasanaethau.

Mae Cartrefi Cymunedol Cymru, sy'n cynrychioli cymdeithasau tai, wedi dweud bod newidiadau pellach i'r system fudd-daliadau yn mynd i effeithio ar y gwasanaethau y gallan nhw ddarparu yn y dyfodol.

Daw'r sylwadau wrth i adroddiad awgrymu bod cymdeithasau tai Cymru wedi llwyddo i gynnal lefel eu gwariant ar brosiectau adfywio cymunedol yn 2013/14, gyda 80% o'u cyllideb o £1 biliwn yn cael ei wario yn uniongyrchol yng Nghymru.

'Mwy o gydweithio'

Dywedodd Lesley Griffiths, y Gweinidog Cymunedau a Threchu Tlodi: "Byddai hi'n ardderchog pe baem yn gweld mwy o gydweithio rhwng cymdeithasau tai a llywodraeth leol.

"Rydw i'n deall bod llywodraeth leol wedi derbyn setliad ariannol anodd, ond dydyn ni ddim eisiau gweld gwasanaethau rheng-flaen yn cael eu torri'n gyfan gwbl, felly byddai'n ardderchog pe bai cymdeithasau tai yn gallu cynnig cymorth mewn rhyw fodd.

"Gallwn ni ofyn iddyn nhw wneud hynny, ond dydw i ddim yn meddwl y gallwn ni ddisgwyl iddyn nhw wneud hynny ar ben eu hunain - ond pe bawn ni'n gallu helpu mewn unrhyw fodd, byddwn i'n fodlon iawn gwneud hynny.

"Mae cymdeithasau tai yn gwneud llawer mwy nag adeiladu tai yn unig, ac mae hynny'n gadarnhaol iawn."

Image caption Roedd 1850 o dai fforddiadwy wedi eu hadeiladu gan gymdeithasau yn 2013/14, gostyngiad bychan ers y llynedd

£1 biliwn

Mae Uned Ymchwil Economi Cymru (UYEC) ym Mhrifysgol Caerdydd wedi edrych ar effaith economaidd cymdeithasau tai yng Nghymru ar ran y corff sy'n eu cynrychioli - Cartrefi Cymunedol Cymru.

  • Mae'n amcangyfrif bod ychydig dros £1 biliwn wedi ei wario gan gymdeithasau tai yn 2013/14;
  • Cafodd 80% o hynny ei wario yng Nghymru;
  • 1850 o dai fforddiadwy gafodd eu hadeiladu gan aelodau yn 2013/14, 12 yn llai na'r flwyddyn gynt;
  • Cafodd £293 miliwn ei wario ar drwsio a gwaith cynnal a chadw ar y tai, gostyngiad ar yr £305 miliwn gafodd ei wario'r llynedd;
  • Mae gwario ar adeiladu ar dir llwyd - £177 miliwn - wedi aros yn gyson yn ogystal â phrosiectau adfywio cymunedol - £29 miliwn.

'Arweinyddiaeth arbennig'

Dywedodd Stuart Ropke, prif weithredwr Cartrefi Cymunedol Cymru, bod aelodau yn dangos "arweinyddiaeth arbennig" drwy gefnogi cymunedau, ond rhybuddiodd am effaith unrhyw newidiadau pellach i'r drefn fudd-daliadau.

"Rydym yn gwybod mai'r ffordd orau i helpu pobl mewn cyfnod anodd yw drwy ddarparu cefnogaeth iddyn nhw o ran swyddi, hyfforddiant a chefnogaeth.

"Os yw llywodraeth leol dan bwysau, weithiau mae disgwyl i gymdeithasau tai gamu i'r adwy pan mae cynghorau'n methu darparu gwasanaethau, ond mae ein haelodau'n ystyried yn ofalus pa gyfrifoldebau maen nhw'n fodlon cymryd ymlaen.

"Mae gan rai cymdeithasau tai adnoddau iach i'w gymharu â chynghorau, ond ni allwn gamu i'r bwlch ym mhob achos."

'Mwy o hyblygrwydd'

Dywedodd y cyn-Ddirprwy Weinidog Tai, Jocelyn Davies: "Mae sector y cymdeithasau tai yn cael ei reoleiddio gan Lywodraeth Cymru a phan roeddwn i'n weinidog tai roedden ni'n sicrhau mwy o hyblygrwydd o ran beth oedden nhw'n gallu ei wneud.

"Maen nhw [cymdeithasau tai] yn barod i ddysgu gan ei gilydd, oherwydd eu bod nhw'n fentrau cymdeithasol maen nhw'n meddwl am arian mewn modd gwahanol.

"Os oes rhaid i awdurdodau lleol ddiogelu addysg a gwasanaethau cymdeithasol, efallai gall gymdeithasau tai ddod mewn a gwneud pethau mewn ffordd wahanol."