Taro Tant?

Image copyright Sain

Bydd yr Ŵyl Gerdd Dant yn cael ei chynnal ar Tachwedd 8 yn Rhosllannerchrugog. Ond faint o ddiddordeb sydd yna yn y grefft gerddorol draddodiadol ymhlith pobl ifanc Cymru erbyn hyn? Mewn blog arbennig i BBC Cymru Fyw mae'r delynores Gwenan Gibbard yn awgrymu bod yna ddyfodol iach i gerdd dant:

"Cynnes a chartrefol"

"Mae cerdd dant yn gyfforddus - mae fel slipars braf…" - dyna deimlad Leah Owen am y grefft hynafol o ganu gyda'r tannau, ac mi alla i ddeall yn union be' mae hi'n ei feddwl. Gan mod i wedi canu cerdd dant ers yn ifanc iawn mae i mi yn sŵn cyfarwydd, cynnes, cartrefol.

Mae'n rhywbeth mor hollol Gymreig, yn gyfuniad perffaith o farddoniaeth a cherddoriaeth a dwi wrth fy modd yn ei ganu. Ydi, mae'n 'gyfforddus', ond mae'n gallu bod yn gynhyrfus hefyd, ac mae'n sicr fod yna ddiddordeb byw iawn yn yr hen grefft y dyddiau yma.

Image copyright Sain
Image caption Gwenan a Mei Gwynedd yn perfformio

Diddordeb yn cynyddu

Dydi cerdd dant ddim at ddant pawb, mae hynny'n wir am unrhyw genre cerddorol, ond mae'r grefft, o be' wela i, yn bendant ar i fyny - cerdd dant fwy fwy ar y cyfryngau, niferoedd uchel o bobl ifanc yn cystadlu ar gerdd dant yn ein gwyliau cenedlaethol, sêr y byd pop/roc yn ymddiddori yn y grefft.

Roedd y Stomp gerdd dant yn arbrawf hynod lwyddiannus yn Steddfod Genedlaethol Llanelli 'leni, mae niferoedd ar gwrs gosod blynyddol y Gymdeithas Cerdd Dant yn cynyddu… oes angen rhagor o dystiolaeth?

Mi glywn ni weithiau, gan ambell un sy'n ceisio procio, fod cerdd dant yn hen ffasiwn - rhydd i bawb ei farn wrth gwrs, ac mae'r syniad yma'n deillio mae'n debyg o'r ffaith fod cerdd dant yn hen, yn un o'n traddodiadau mwyaf hynafol ni, wedi ei ganu yn y ganrif ddwytha' ac am ganrifoedd cyn hynny.

Image copyright Angharad Gwyn
Image caption Roedd y Stomp Cerdd Dant yn llwyddiant yn y Steddfod

'Perthyn i bob oes'

Ydi, mae'n perthyn i'r gorffennol, ond hefyd yn sicr ddigon, i'r presennol. Y gwir amdani ydi fod cerdd dant yn perthyn i bob oes a dyna i mi un o ryfeddodau'r grefft - tra bydd beirdd Cymru'n barddoni yn yr iaith Gymraeg a thra bydd ein cerddorion ni'n cyfansoddi ac yn canu mi fydd 'na gerdd dant.

Mae'r arddull, y geiriau, yr alawon a'r cyfalawon yn newid o gyfnod i gyfnod ond yr un fydd yr hanfodion - mae'r gwreiddiau'n ddwfn.

Mae'r apêl yn un anesboniadwy, ond waeth sut yr eglurwch chi'r peth, mae'r briodas yna rhwng gair a chainc, acen gerddorol ac acen farddonol yn dal i'n swyno ni yma yng Nghymru. A be' ydi'r apêl i bobl ifanc? Mae'n anodd deud ond mae'n sicr yn rhoi i ni i gyd, yn hen ac ifanc, y teimlad hwnnw o 'berthyn'.

Image copyright S4C
Image caption Cerdd dant: "Perthyn i bob oes"

Unigryw

Ond mi fentra i ddeud hefyd fod cerdd dant yn ganu cyfoes iawn: wrth ganu cerdd dant, yn aml iawn mi fyddwch chi'n creu cyfansoddiad newydd, ffres a hynod bersonol. Mae'r uniad rhwng y gerdd a'r gainc yn un cwbl newydd a'r gyfalaw y byddwch chi'n ei chanu wedyn yn gwbl unigryw.

Cawn gan y beirdd gerddi newydd i'w canu o hyd a chawn alawon newydd gan ein cerddorion. Braf hefyd ydi cael ail-ddarganfod hen gerddi ac alawon y gorffennol, ac mae llawer o'r rheiny, erbyn hyn, yn 'newydd' i'n clustiau ni heddiw.

Image caption Roedd 'na gystadlu brwd ymhlith y corau cerdd dant ym mhafiliwn y Steddfod yn Llanelli

I mi'n bersonol, pan glywa i un o awdlau mawr Gerallt Lloyd Owen yn cael ei chanu gan un o'n corau cerdd dant mawr ni, a hynny ar alaw fawreddog sy'n adleisio rhyw Gymreictod cadarn, ysgytwol, mi ga'i ias i lawr asgwrn fy nghefn.

Mi ga'i fwynhâd o fath gwahanol wedyn wrth glywed rhyw benillion ysgafn ffwrdd â hi a hynod ddoniol ar alaw heintus, draddodiadol. Pa fath arall o gerddoriaeth all roi y fath amrywiaeth i chi?!

Chwerthin a wylo

Mae'r rhychwant yn eang mewn cerdd dant - mi allwch chi fod yn chwerthin lond eich bol ar un darn ac yna'n wylo dagrau llawn hiraeth dro arall. Mae cerdd dant yn apelio'n uniongyrchol at yr emosiynau ac, ar ei orau, yn ddidwyll a gonest.

A dyma ni eto ar drothwy Gŵyl Cerdd Dant arall, gŵyl a fydd unwaith eto, dwi'n siŵr, yn llawn o berfformiadau cofiadwy a fydd yn destun rhyfeddod, edmygedd a thrafod am fisoedd i ddod.

Na, dydi cerdd dant ddim yn aros yn ei unfan - mae'n un o'n traddodiadau cerddorol mwyaf byw ni. Boed i'r cyffro barhau…

Gŵyl Cerdd Dant, BBC Radio Cymru 19:00 ac S4C 20:00, Nos Sadwrn Tachwedd 8

Image copyright S4C
Image caption Mae dansio gwerin hefyd yn rhan o'r Gŵyl Gerdd Dant