Cynllun ynni adnewyddol £2.4m yn 'wastraff arian'

Tyrbin Image copyright Thinkstock
Image caption Mae'r cynllun yn rhoi grantiau "paratoadol" o hyd at £30,000, a grantiau neu fenthyciadau o hyd at £300,00 tuag at gostau gosod yr offer.

Mae cynllun i gefnogi grwpiau cymunedol i greu ynni adnewyddadwy wedi cael ei feirniadu, ar ôl iddi ddod i'r amlwg mai dim ond un allan o 102 o brosiectau sydd wedi cychwyn cynhyrchu trydan.

Cafodd y cynllun Ynni'r Fro ei sefydlu yn 2010 ac mae'r cynllun wedi gwario £2.4 miliwn o arian Llywodraeth Cymru ac arian Ewropeaidd ar gynlluniau ynni gwynt a hydro hyd yn hyn.

Mae'r cynllun yn rhoi grantiau 'paratoadol' o hyd at £30,000, a grantiau neu fenthyciadau o hyd at £300,000 tuag at gostau gosod yr offer.

Mae'r llywodraeth yn dweud y bydd y cynllun yn darparu buddiannau sylweddol yn y pendraw.

'Mynegi pryder'

Ar hyn o bryd mae 56 o brosiectau Ynni'r Fro yn derbyn cefnogaeth "cynhwysfawr", ond dim ond un sydd wedi cychwyn cynhyrchu trydan - tyrbin hydro sydd wedi'i sefydlu gan ymddiriedolaeth gymunedol ym Mhenllergaer.

Roedd y llywodraeth wedi gobeithio y byddai 22 o'r prosiectau wedi eu cwblhau erbyn mis Mawrth 2015.

Erbyn hyn, maen nhw'n rhagweld y bydd pum prosiect wedi cwblhau erbyn hynny, gan obeithio y bydd yr holl brosiectau wedi eu cwblhau erbyn 2018.

Image caption Mae Antoinette Sandbach AC yn dweud bod y cynllun wedi bod yn wastraff arian enfawr

Ond mae gwerthusiad annibynnol o Ynni'r Fro, gafodd ei gyhoeddi yn gynharach eleni, wedi codi nifer o gwestiynau am ddichonoldeb y prosiectau.

Dywedodd cwmni ymgynghori Brook Lyndhurst: "Yn gyffredinol, mae'r 22 prosiect enghreifftiol sydd wedi bod yn derbyn y gefnogaeth fwyaf dwys yn gwneud ceisiadau cynllunio neu dderbyn caniatad cynllunio, a does dim sicrwydd y byddan nhw'n symud ymlaen o'r rhan honno o'u datblygiad yn gyflym neu'n llwyddiannus.

"Pan gafodd y gwaith ymchwil ei gwblhau, nid oedd y rhan fwyaf o'r prosiectau wedi symud ymlaen i'r gwaith o adeiladu'r prosiect, ond roedd sawl un wedi mynegi pryder am eu gallu i gael gafael ar arian cyfalaf ar gyfer hynny."

'Gwastraff arian anferthol'

Dywedodd llefarydd y Ceidwadwyr ar yr amgylchedd, Antoinette Sandbach, bod y cynllun wedi bod yn "siom enfawr".

"Rydw i'n meddwl ei fod wedi bod yn wastraff arian anferthol," meddai.

"Rydym ni wedi gweld llawer iawn o arian yn cael ei wario ar gynllun Ynni'r Fro heb weld y canlyniad cafodd ei addo gan Lywodraeth Cymru."

Ond mae ymgynghorydd sydd wedi gweithio gyda phrosiectau Ynni'r Fro yn dweud ei bod hi'n rhy gynnar i farnu'r cynllun eto.

Dywedodd Chris Blake: "Mae'r broses wedi bod yn fwy cymhleth ac yn arafach.

"Ar brydiau mae gwneud ceisiadau am y caniatad a'r trwyddedau sydd eu hangen wedi bod fel trio nofio drwy driog.

"Ond mae pethau'n dod at ei gilydd ac mi fydd y prosiectau yn cael eu sefydlu."

Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Ni fyddwn ni'n ymddiheuro am gefnogi cymunedau wrth iddyn nhw geisio rheoli eu hanghenion ynni.

"Rydym ni hefyd yn annog pobl sy'n gwneud penderfyniadau yn lleol i gefnogi cymunedau blaengar sy'n gweithio'n galed i lwyddo."