Rhy ifanc i fod yn filwr?

Mae Nia Medi yn cyflwyno Atebion, cyfres o raglenni ar BBC Radio Cymru sy'n trafod y pynciau sy'n bwysig i bobl ifanc Cymru.

Yn ei blog wythnosol i BBC Cymru Fyw mae Nia'n trafod rhyfel, sef pwnc rhaglen dydd Sul.

Image caption Corporal Dale Vincent sy'n 24 oed a wedi bod i Afghanistan 4 gwaith

Pan o'n i'n fach ro'dd rhyfel wastad yn syniad rhamantus iawn i fi, a hynny oherwydd straeon Mamgu Dilys am yr Ail Ryfel Byd. Na'th hi a Tadcu Howard gwrdd un pnawn yn Tymbl Isaf ar ôl i fom gael ei ollwng milltiroedd i ffwrdd a'r effeithau'n cael eu teimlo yn yr ardal.

Stori ramantus

Roedd y tir yn crynu a ffenestri rhai o'r adeiladau yn Cwm Mawr wedi chwalu'n deilchion. Fe wnaeth nifer o drigolion yr ardal ymgasglu yn y cwm i weld y difrod - a'r pnawn hwnnw wnaeth ei llygaid nhw gwrdd am y tro cyntaf.

Ar ôl dyweddïo a threfnu'r briodas, cafodd Tadcu ei alw i'r rhyfel, a dyma nhw'n priodi ar frys yn gynnar un bore cyn i Tadcu gael ei anfon i'r Aifft. Fe wnaeth y ddau sgwennu llythyron caru at ei gilydd yn wythnosol am dair blynedd tan iddo ddychwelyd, a fuon nhw gyda'i gilydd i weld eu priodas aur a than i Tadcu farw yn 1996.

Bydden i'n gofyn i Mamgu i ddweud y stori honno wrthai'n aml - stori gariad, sy'n llawn gobaith a phrydferthwch.

Nôl i realiti

Ond fel i ni gyd yn gwybod, dyw rhyfel ddim yn gariadus nac yn brydferth ac wrth i fi dyfu lan daeth rhyfel Irac yn ryw fath o gysgod dros y Gorllewin. Ar ôl 9/11 aeth pethe'n waeth ac ar ôl 11 mlynedd o ymladd parhaol, fe wnaeth y fyddin adael Affganistan yn ddiweddar.

Ond pwy sydd wedi bod yn ymladd y rhyfeloedd yma ac ydyn ni wir yn deall beth sy'n digwydd a pham? Os ydw i'n hollol onest, er i mi astudio cwrs Meistr mewn newyddiaduriaeth ryngwladol yn ddiweddar, allen i ddim egluro i chi yn syml beth sy'n digwydd yn Syria ac Irac ar hyn o bryd.

Image caption Dau filwr yn aros i fynd i ymarfer yn y 'firing range'

Pam ymladd?

A dyma fyddwn ni'n trafod ar raglen Atebion ddydd Sul - rhyfel a'r milwyr ifanc sy'n ymladd mewn rhai o wledydd mwya' peryglus y byd. Pam fydde unrhyw un ishe mynd i ryfel heb sôn am ddewis gyrfa sy'n debygol o roi ei fywyd ar y lein?

Mae Corporal Dale Vincent yn 25 oed ac yn is-gapten ei adran ym Mataliwn Cyntaf Byddin Y Royal Welsh. Yn wreiddiol o Bontypridd fe ymunodd â'r Fyddin yn 16 mlwydd oed. Erbyn iddo gael ei benblwydd yn 21 oed roedd wedi bod i Affganistan dair gwaith, wedi gweld bomiau yn chwythu wrth ei draed a rocedau mawr yn hyrddio tuag ato.

Fe welodd e'r math o ymladd ac erchyllterau allwn ni ond dychmygu gweld mewn ffilm. Eto... pam? Yn ôl Dale, roedd ganddo broblem cyffuriau yn ifanc iawn a doedd dim gwaith iddo yn yr ardal. Fe gynigodd y Fyddin yrfa iddo gan roi disgyblaeth a phwrpas i'w fywyd.

Rhy ifanc?

Ond mae hyn yn codi cwestiynau mawr - ydy 16 mlwydd oed yn rhy ifanc i ymuno â'r Fyddin? Beth yw goblygiadau moesol y rheol yma? Ydy'r Fyddin yn targedu ardaloedd difreintiedig a bechgyn ifanc bregus, fel oedd Dale, er mwyn recriwtio pobl ifanc i ymladd mewn rhai o ardaloedd rhyfelgar, mwyaf ffyrnig y byd?

Yn trafod hyn yn fyw bydd yr Uwch Gapten Nathan Williams, sydd erbyn hyn yn gyfrifol am recriwtio milwyr i'r Fyddin, ac Elisa Haf o fudiad Forces Watch sy'n cwestiynu moesau tactegau recriwtio'r fyddin. Yn ôl Forces Watch, does ond rhaid i chi gael oed darllen o 7 er mwyn ymuno â'r Fyddin - felly pa obaith sydd i ddeall yr amodau a thelerau?

Ymunwch yn y drafodaeth

Bydd pobl ifanc ar draws y wlad yn mynegi eu teimladau ynglŷn â rhyfel. Ry' ni hefyd wedi gosod sialens fach i newyddiadurwr Newyddion 9, Rhodri Llewelyn, i egluro'r hyn sy'n digwydd yn Syria mewn llai na dwy funud fel ein bod ni gyd yn deall unwaith ac am byth beth sy'n digwydd a pham. Fydd e'n llwyddo? Ma'r rhaglen yn fyw felly croeso i chi roi eich barn!

Fel arfer dwi'n edrych mlaen i gael eich cwmni.

Ar ol darlledu'r rhaglen bnawn Sul teimlodd Elisa Haf o Forces Watch nad oedd hi wedi cael cyfle digonol i ymateb.

Dyma oedd ganddi hi i'w ddweud i ddatganiad yr Uwch Gapten Nathan Williams nad oes gorfodaeth ar unigolion sydd yn ymuno gyda'r fyddin aros yno os nad ydyn nhw am fod yno:

"Dim ond plant o dan 18 oed sydd yn medru gadael y lluoedd 'o ran hawl', wedi i'w cyfnod prawf o dri mis ddod i ben. Os ydyn nhw am adael y lluoedd o ran hawl wedi'r cyfnod hwnnw, mae'n rhaid rhoi rhybudd o dri mis arall.

"Does dim rheidrwydd ar neb i'w hatgoffa eu bod ar fin colli'r hawl hwnnw cyn iddyn nhw droi'n 18. Os nad ydyn nhw yn cymryd mantais ohono, rhaid iddyn nhw wasanaethu tan eu bod yn 22.

Os yw rhywun am adael y lluoedd wedi i'w cyfnod gwasanaeth dechreuol ddod i ben, rhaid iddyn nhw roi rhwng 6 mis a blwyddyn o rybudd, yna mae hyd at 6 blynedd o wasanaeth wrth gefn yn dilyn.

"Os yw rhywun yn gadael heb ganiatâd, maen nhw yn wynebu carchar milwrol. Mae mwy o wybodaeth ar delerau'r lluoedd arfog ar gael ar wefan Before You Sign Up.

"Efallai nad ydy plant yn ymuno gyda'r lluoedd arfog yn ystod ymweliadau'r lluoedd, ond mae tystiolaeth a gyflwynodd Forces Watch i Bwyllgor Deisebau'r Cynulliad yn 2013 yn awgrymu bod 21% o ymweliadau'r fyddin gydag ysgolion Cymru ar ffurf 'cyflwyniadau cyffredinol' sydd yn cynnwys adran ar yrfaoedd yn y fyddin, ac mae 7.5% o'r ymweliadau ar ffurf cyflwyniadau penodol ar yrfaoedd yn y fyddin. Beth yw hyn os nad recriwtio?

"Yr honiad olaf oedd o bryder i mi oedd nad ydy plant o dan 18 byth yn cael eu danfon i frwydr. A dweud y gwir, cafodd 7 plentyn o dan 18 y mae'r wasg yn gwybod amdanynt eu danfon i Irac neu Afghanistan. Yr unig ffordd i osgoi damweiniau fel hyn yw peidio â chaniatáu i blant o dan 18 ymuno gyda'r lluoedd arfog o gwbl."

Image caption Y fan holl bwysig sy'n bwydo'r milwyr!