Problemau gofal ym Mhowys yn parhau

Pencadlys Cyngor Powys

Mae ad-drefnu gofal cartref ym Mhowys wedi bod mor wael fel bod problemau newydd wedi cael eu creu yn hytrach na chynnig atebion, yn ôl arweinydd y Democratiaid Rhyddfrydol Cymreig.

Yn ôl Kirsty Williams AC, Cyngor Powys sydd yn gyfrifol am y problemau hyn.

Mae hi'n pryderu y bydd y cyngor yn cael trafferth i ymdopi gyda'r pwysau ychwanegol fydd yn dod yn sgîl deddfwriaeth gwasanaethau cymdeithasol newydd, gafodd ei basio gan y Cynulliad yn ddiweddar.

Dywedodd Cyngor Powys fod y problemau wedi ei lleoli mewn pocedi o'r sir a'u bod bellach wedi eu datrys.

Ym mis Ebrill, fe gafodd y nifer o gwmnïau a sefydliadau oedd yn cynnig gofal cartref yn y sir ei ostwng o dros 20 i bedwar yn unig.

Ym mis Medi fe wnaeth un o'r cwmnïau - Reach - dynnu'n ôl o'u cytundeb gyda'r cyngor, cyn cyhoeddi adroddiad beirniadol gan Arolygiaeth Gofal a Gwasanaethau Cymdeithasol Cymru, oedd wedi darganfod fod y cwmni wedi bod yn gyfrifol am dorri rheolau gofal ar 14 achlysur.

Yn dilyn cyhoeddi yr adroddiad, dywedodd Cyngor Powys fod cleientiau Reach wedi eu trosglwyddo i gwmni arall ac roedd y cyngor yn ffyddiog fod y problemau wedi eu datrys.

Problemau'n parhau

Fe gysylltodd teulu un ddynes oedd yn derbyn gofal cartref ym Mhowys gyda BBC Cymru, gan ddweud ei bod yn dal i gael trafferthion.

Cafodd Sheila Davies ei hasesu gan wasanaethau cymdeithasol Cyngor Powys ym mis Ebrill, gan dderbyn cynllun gofal. Roedd hi wedi derbyn anaf ar ôl disgyn yn drwm ym mis Medi, ond pan adawodd yr ysbyty chafodd ei chynllun gofal mo'i adolygu, ac felly doedd hi ddim yn derbyn y gofal cywir i'w sefyllfa.

Image caption Dr Aled Jones

Mae Dr Aled Jones yn arbenigwr gofal iechyd ym Mhrifysgol Caerdydd. Dywedodd Dr Jones fod cynlluniau gofal cywir yn hanfodol i gleifion:

''Mae prinder arian yn broblem, siwr. Ond mae gofal cartre' yn rhatach na gofal ysbyty. Felly mewn un ffordd os da ni'n arbed pobl rhag mynd i'r ysbyty mae'n gwneud lot mwy o sens yn ariannol i gadw pobl adre na'u gyrru mewn i'r ysbyty. Felly mae'n bwysig.

''Mae gofal cymdeithasol o dan straen ariannol mae hynny'n siwr ond ar yr un pryd dydy hi'n ddim ateb i yrru rhywun i'r ysbyty sy'n costio mwy o arian.''

Caiff cynllun gofal Sheila Davies ei gynnal gan gwmni gwahanol ac fe ddywedodd y cyngor ei fod wedi gwneud pob ymdrech i ddatrys y sefyllfa cyn gynted â phosib.

Sefyllfa 'ddigyffelyb'

Image caption Fe ddywed Kirsty Williams bod y sefyllfa'n un ddigyffelyb

Dywedodd Kirsty Williams, aelod y Cynulliad dros Frycheiniog a Maesyfed, fod cyflwr gofal cartref ym Mhowys yn ddifrifol:

"Yn fy mhrofiad dros bymtheg mlynedd dydw i erioed wedi cael y profiad o weld arbenigwr o ysbyty yn ysgrifennu ata i neu'r Pwyllgor Meddygol Lleol yn ysgrifennu ata i i ddweud 'os gwelwch yn dda oes unrhyw beth allwch ei wneud i ddatrys y sefyllfa?'. Mae'n sefyllfa ddigyffelyb.

"Mae gen i bryderon mawr am allu y sir i ymdopi gyda'r ddeddfwriaeth gwasanaethau cymdeithasol newydd, gafodd ei basio yn ddiweddar gan y Cynulliad'', meddai.

Ychwanegodd: ''Dwi'n meddwl ein bod yn mynd i weld cynnydd yn y galw ym Mhowys yn hytrach na gostyngiad, ac hynny mewn system sydd yn barod yn methu a dygymod.''

Mewn ymateb, roedd y Cynghorydd Darren Mayor, sydd yn aelod o gabinet Cyngor Powys gyda chyfrifoldeb am ofal cymdeithasol i oedolion, yn gwadu honiadau Kirsty Williams. Dywedodd fod newidiadau yng ngofal cymdeithasol i oedolion wedi bod yn rhai llyfn mewn rhannau helaeth o'r sir.

''Dwi'n meddwl y dylai Kirsty wybod ei hun, gan eu bod (y Democratiaid Rhyddfrydol) wedi pleidleisio o blaid a chefnogi torriadau i'r gyllideb, am y sialensiau sydd yn ein hwynebu ym Mhowys'', meddai.

Dywedodd Mr Mayor fod Powys yn wynebu sialensiau anferth ond fod y sir yn sylweddoli beth oedd y sialensau hynny. Roedd hyn yn rhoi'r cyfle iddyn nhw gynllunio a sicrhau fod pobl Powys yn derbyn y gwasanaeth gorau posib.

Cafodd Sheila Davies o'r Trallwng ei hasesu gan wasanaethau cymdeithasol Powys ym mis Ebrill. Roedd y cynllun gofal gafodd ei baratoi yn golygu y byddai angen ymweld â hi ddwywaith y dydd i'w hatgoffa i gymryd ei moddion, ei helpu i gael cawod a chynnig cymorth i lanhau ei chartref.

Fe wnaeth hi ddisgyn yn drwm ym mis Medi ond doedd y cynllun gofal heb ei addasu pan gafodd ei rhyddhau o'r ysbyty. Dywedodd ei merch, Heidi Rhiann, fod ei mam wedi derbyn cynllun gofal nad oedd yn gywir i'w sefyllfa. Dywedodd Heidi:

''Doedd dim o'i anghenion newydd wedi ei ysgrifennu yn y cynllun gofal. Felly nawr, tra mae mam yn gwella ar ôl torri ei phelfis, mae'n rhaid iddi ddefnyddio ffram 'zimmer', a tydi hi ddim yn gallu ymolchi ar ei phen ei hun. Adeg hynny fe ddylai hyn fod wedi newid achos cyn hyn roedd y cynllun er mwyn cadw fy mam yn hapus, gan wneud yn siwr ei bod yn bwyta yn gywir, derbyn meddyginiaeth, bod yn ddiogel. Ond nawr mae'n sefyllfa hollol wahanol pan mae rhywun wedi disgyn a niweidio eu hunain gymaint â hyn.''

Image caption Dywedodd Heidi Rhiann bod ei mam wedi cael llond bol o'r sefyllfa

Dywedodd Mrs Rhiann fod y gofal yr oedd ei mam yn ei dderbyn yn dda iawn ar adegau, ond fod y safon yn amrywio o bryd i'w gilydd. Dywedodd fod rhai aelodau o staff heb eu hyfforddi yn gywir i gynnig cymorth gyda meddyginiaeth ei mam ac roedd wedi bod yn teimlo nad oedd rhai yn poeni amdani:

''Mae fy mam wedi cael llond bol gyda hyn i gyd. Dwi'n meddwl ei bod wedi ei gwylltio, ac yn teimlo nad oes angen y gofal arni os mai hyn yw safon y gofal mae hi yn ei dderbyn. Pam ddylai hi a'r cyngor ariannu gofal gwael? Felly mae fy mam mewn lle peryglus os yw hi'n dweud 'dyna ni, anghofiwch amdano fo. Tydw i ddim ei angen, tydw i ddim angen gofal.''

Mae Sheila Davies bellach yn derbyn gofal gan gyflenwr newydd ac mae'r teulu yn llawer hapusach gyda'r gofal yma.

Dywedodd Cyngor Powys eu bod wedi gwneud pob ymdrech i ddatrys y sefyllfa mor fuan ac oedd yn bosib.

Straeon perthnasol