Galw am adfer safleoedd glo brig ym Mhort Talbot a Chwm Aman

safle glo brig Margam
Image caption Mae safle Margam wedi cau ers 2008, ac wedi ei lenwi â dŵr

Mae'r Prif Weinidog Carwyn Jones, wedi ymuno â nifer o Aelodau Cynulliad ac Aelodau Seneddol, gan alw ar Celtic Energy i adfer safleoedd glo brig East Pit a Margam.

Bedair blynedd yn ôl, fe drosglwyddodd y cwmni gyfrifoldeb dros y safleoedd i gwmni yn y Caribî. Bellach mae'r cwmni hwnnw wedi dweud nad oes arian ganddo i adfer y tir.

Fe gyhuddodd y Swyddfa Dwyll Ddifrifol chwe pherson - yn cynnwys dau gyn gyfarwyddwr y cwmni - o geisio osgoi talu'r costau adfer.

Fe benderfynodd barnwr na allai'r achos hwnnw barhau. Fe ddyfarnodd nad oedd unrhyw weithred anghyfreithlon wedi digwydd, a bu ymgais i ail-agor yr achos fis Hydref yn fethiant.

£150m

Wedi i'r ymdrech i ddod o hyd i lo ddod i ben, mae gofyn i gwmnïau adfer lleoliadau glo brig.

Mae'n debyg y byddai cost adfer y ddau safle oddeutu £150m, ond mae llai na £10m wedi ei glustnodi hyd yn hyn.

Yn ôl y perchennog, Oak Regeneration - sydd wedi ei gofrestru yn y Caribi - all y cwmni ddim fforddio'r costau adfer, ac mae Cyngor Castell-nedd Port Talbot yn deall y byddai'r cwmni'n gorfod diddymu ei hun petai'r awdurdod yn gorfodi Oak Generation i dalu.

Mae'r cwmni wedi cynnig cynlluniau ar y ddau safle - sy'n cynnwys cartrefi yn Margam a gwesty yn East Pit.

Mae'r ddau gynllun yn cynnwys rhagor o gloddio, sydd wedi derbyn ymateb chwyrn yn lleol yn y gorffennol.

Pryder prif weithredwr Cyngor Castell-nedd Port Talbot, Steve Phillips, yw y bydd y gost o ddegau o filiynau o bunnau yn faich ar drethdalwyr.

'Costau'n cynyddu'

Mae Carwyn Jones - yn rhinwedd ei swydd fel aelod cynulliad - a chwe AC ac AS arall wedi galw ar Celtic Energy, y perchennog gwreiddiol, i helpu i dalu am y gwaith adfer.

Fe wadodd Will Watson - prif weithredwr Celtic Energy - fod y cwmni wedi methu ag ariannu'r gwaith adfer. Dywedodd y bydd oddeutu £70m ar gael erbyn 2017 ar gyfer safleoedd eraill yng Nghymru.

"Roedd arian wedi ei roi i'r neilltu," meddai. "Wrth i bris glo ostwng, a chostau gynyddu - yna mae'r arian sydd ar gael yn gostwng."

"Gobeithio, wrth drafod gyda'r awdurdod lleol, y gallwn ni ddod o hyd i ddatrysiad realistig."

Mae East Pit yng Nghwm Aman - y safle glo brig hynaf yng Nghymru - yn parhau i weithredu, gydag oddeutu dwy flynedd o waith ar ôl. Dyw gwaith Margam heb fod ar agor ers 2008.

Mae wedi llenwi â dŵr erbyn hyn, ac mae trigolion yn poeni am risg llifogydd.

Mae disgwyl i gais am ddyfodol East Pit gael ei drafod y flwyddyn nesa, ond deos dim cytundeb am be' ddylai ddigwydd yn Margam.

Straeon perthnasol

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.