Troseddwyr yn ail-greu hanes

Dyma fel y byddai Bryn Eryr wedi edrych yn Oes yr Haearn // An artist's impression of how Bryn Eryr (Eagle Hill) would have looked in the Iron Age Image copyright Amgueddfa Werin
Image caption Darlun artist o sut y byddai Bryn Eryr wedi edrych yn Oes yr Haearn

Mae troseddwyr sydd wedi eu dedfrydu i wneud gwaith cymunedol yn creu hanes yng nghoedwigoedd Sain Ffagan ger Caerdydd.

Maen nhw'n helpu'r töwr, John Letts, i baratoi toeau gwellt traddodiadol ar gyfer dau dŷ crwn, sy'n rhan o fferm Oes Haearn sy'n cael ei hadeiladu yn Amgueddfa Werin Cymru.

Mae'r troseddwyr yn rhan o brosiect Gwneud Iawn â'r Gymuned.

Helpodd un tîm i gynaeafu a dyrnu cnwd o sbelt, hen fath o rawn, tra bod tîm arall yn gyfrifol am lanhau a gosod y coesau mewn sypiau yn barod i'r töwr eu defnyddio.

Mae'n waith sy'n mynd ag amser gan eu bod yn defnyddio cribinau llaw i lanhau'r glaswellt sydd wedi gwywo ac unrhyw rawn sy'n weddill a allai ddenu llygod.

'Adeiladau a gollwyd'

Dywedodd Mr Letts, sy'n archeofotanegydd ac sydd wedi gwneud gwaith ymchwil i ddulliau toi hanesyddol, ei fod wrth ei fodd gyda'r tîm sydd dan ofal Cwmni Adsefydlu Cymunedol Cymru - rhan o'r gwasanaeth prawf.

"Mae'r bechgyn yn gwneud gwaith gwirioneddol dda. Bydd yn cymryd wyth tunnell o sbelt i greu'r toeau ac mae'r holl waith y maen nhw'n ei wneud cyn prosesu, yn gymorth mawr i ni ddechrau toi.

"Does neb wedi toi'n union fel hyn ers amser hir," meddai.

Mae'r fferm o'r enw Bryn Eryr wedi ei lleoli ar safle 2,000 o flynyddoedd oed yn Ynys Môn.

Mae'n un o'r 'adeiladau a gollwyd' a fydd yn cael ei adeiladu yn Sain Ffagan.

Dywedodd llefarydd ar ran Sain Ffagan: "Mae'r muriau wedi eu gwneud o bridd clom, cymysgedd traddodiadol o dywod, llwch cerrig, clai a gwellt ac mae'r toeau'n fframiau gwellt siâp côn wedi eu gorchuddio â grug ac eithin, i gadw llygod draw, gwellt barlys a gwenith ac un haen olaf i ddal dŵr wedi ei wneud o goesau sbelt.

"Mae'n waith oer a budr wrth i'r tîm geisio ail-greu'r fferm mor fanwl gywir â phosibl.

Mae Mike Gerlach, Swyddog Gwneud Iawn â'r Gymuned gyda Chwmni Adsefydlu Cymunedol Cymru, wedi chwarae rhan allweddol i sefydlu'r bartneriaeth ac mae'n gobeithio y bydd mwy o amgueddfeydd yn elwa ar weithio gyda'r gwasanaeth prawf ar gynlluniau tebyg yn y dyfodol.

"Rwyf yn falch dros ben ein bod yn gallu cyfrannu at brosiect mor gyffrous. Mae rhai o'r troseddwyr yn byw'n lleol ac mae'n werth chweil iddyn nhw fod yn rhan o rywbeth fel hyn."