Bwriad i guddio trysorau dan ddaear yn yr wythdegau

Rhydymwyn
Image caption Roedd yr Asiantaeth Gwasanaethau Eiddo eisiau sicrwydd na fyddai ffrwydrad yn effeithio ar y safle ger Yr Wyddgrug.

Mae ffeiliau archif, sy' newydd gael eu rhyddhau, yn dangos bod cynllun yn yr wythdegau i guddio trysorau celf mewn twneli dan ddaear yn y gogledd-ddwyrain os oedd rhyfel niwclear.

Gwaith Rhydymwyn ger Yr Wyddgrug oedd o dan sylw.

Roedd yr Asiantaeth Gwasanaethau Eiddo, rhan o Adran yr Amgylchedd, eisiau sicrwydd na fyddai ffrwydrad yn effeithio ar y safle.

Ond newidiodd swyddogion y Swyddfa Gymreig eu meddwl a gollwng y cynllun.

Ofni rhyfel niwclear gyda'r Undeb Sofietaidd yn yr wythdegau oedd yn golygu bod adrannau llywodraeth yn paratoi am y sefyllfa waetha.

Ailystyried

Yn wreiddiol, nid oedd y cynllun yn cynnwys safle yng Nghymru ond gofynnodd gwas sifil yn y Swyddfa Gymreig i Lywodraeth Llundain ailystyried.

Nod yr Asiantaeth Gwasanaethau Eiddo ar un adeg oedd defnyddio dau dwnel allan o 10 yn Rhydymwyn.

Ond mae llythyr y gwas sifil Tony Vinall yn dangos newid agwedd y Swyddfa Gymreig.

" ... er bod gennym ni ychydig o drysorau nid ydym yn debyg i'r orielau a'r amgueddfeydd mawr ... fe fyddai'n synhwyrol pe bai'r cyrff lleol yn gwneud eu trefniadau eu hunain fel bod modd cadw'r trysorau o dan isloriau."