Cymro'n cymodi yn nhalaith Helmand

Image copyright S4C

Treuliodd Owen Davis, o Gwmtawe gyfnod gyda'r fyddin yn gweithio yn nhalaith Helmand, Affganistan. Roedd yn swyddog diwylliant a gwleidyddiaeth oedd yn golygu ei fod wedi gorfod dysgu iaith frodorol y Pashto a chyd-fyw gyda'r brodorion.

Aeth yn ôl i'r wlad yn ddiweddar, a mynd â chriw teledu gydag ef ar gyfer rhaglen S4C, Gohebwyr. Bu'n rhannu ei brofiadau hefyd ar Raglen Dylan Jones ar BBC Radio Cymru.

Sut lwyddaist ti i fynd o dan groen y bobl a'u diwylliant?

O'n i'n ffodus mod i, fel rhan o'm swydd wedi cael dysgu'r iaith, a chael gweithio'n agos iawn â'r bois lleol a dod i'w nabod, a dyna'r syniad tu ôl i'r rhaglen, sef dangos agwedd wahanol ar Affganistan - y bywyd tu hwnt i ryfel - rhywbeth nad yw pobl nôl fan hyn yn ei weld. Bydd, gobeithio, yn agoriad llygad i bobl.

Image copyright S4C
Image caption Roedd y daith yn ôl i Affganistan yn un bwysig iawn i Owen

Mi ddysgais di Pashto ac un o'r ieithoedd lleol eraill. Oeddetti'n bersonol am wneud hyn neu oedd 'na bwysau arnat ti gan y fyddin i ddysgu'r ieithoedd?

Nes i wneud cais am y swydd Cynghorydd Diwylliant a Gwleidyddiaeth ac fel rhan o'r swydd, roedd 'na gwrs ieithoedd am flwyddyn cyn mynd mas. Roedd y fyddin yn awyddus i bobl ddysgu'r ieithoedd gan ei fod o'n gwneud gwahaniaeth eitha' mawr i allu cyfathrebu a chreu perthynas efo'r bobl oeddech chi'n gweithio efo nhw.

Ro'n i'n byw efo nhw - yn bwyta, chwarae criced a chysgu o dan y sêr gyda nhw. Roedd creu perthynas agos yn bwysig iawn.

Rwyt ti wedi derbyn y Conspicuous Gallantry Cross gan fod y fyddin yn cydnabod fod dy gyfraniad di yn allweddol i sicrhau diogelwch yn nhalaith Helmand...

Mae pawb yna yn gwneud eu swydd gorau y gallen nhw. Ti byth ar dy ben dy hun, ti wastad yn rhan o dîm mawr - bois lleol neu bois o'r fyddin - pawb yn gweithio tuag at yr un nod. Mae'n rhyfedd cael fy adnabod fel rhywun wnaeth wahaniaeth mawr. Mae'r bobl sydd wedi bod mas yna yn gwybod, ti jest yn rhan bach iawn o dîm eitha' enfawr.

Mi wnes i ennill y fedal fach 'ma ond dwi'n credu fod lot o'r bobl sy'n ennill yr anrhydeddau 'ma yn ffeindio, ti bron yn teimlo bach yn embarrassed dy fod ti wedi cael dy dynnu allan o'r crowd a dy anrhydeddu felna achos ti'n gwybod fod pawb yn wynebu'r un peryglon.

Pam roeddet ti'n awyddus i fynd yn ôl i Affganistan, a Kabul yn benodol?

Ro'n i moyn gweld agwedd wahanol ar Affganistan. Yn Helmand, o'n i'n eitha' lwcus mod i'n gallu siarad yr iaith a gweithio'n agos iawn â phobl a chael blas bach iawn o ddiwylliant Affganistan, ond 'odd wastad rhyw fath o barrier achos 'odd y bobl leol yn gwybod fod y Taliban yn gwylio ac odden nhw ofn dod yn rhy agos atoch chi gan y basai hynny'n gallu achosi trwbwl iddyn nhw.

Image copyright S4C
Image caption Mae Owen yn gobeithio fydd pobl yn cael gweld ochr arall i Affganistan

Er fod yna drafferth dal i fod, mae Kabul llawer mwy rhydd na Helmand, sydd yn fwy ceidwadol. Roedd gan bobl ryddid yno i siarad efo ni. Roedd e'n drip arbennig a dwi ffili aros i fynd yn ôl.

Rwyt ti yn astudio meddygaeth ar hyn o bryd ac rwyt ti ar y ffilm yn treulio amser mewn ysbyty yn Kabul. Fyddai bod yn feddyg dramor mewn rhywle fel Affganistan yn apelio?

Ie, dyna dwi'n ei obeithio. Nes i fwynhau'r amser yn yr ysbyty yn Kabul a dwi'n gobeithio gwneud yr un peth eto haf yma, efallai yn Lesotho neu rywle tebyg.

Image copyright S4C
Image caption Er fod y wlad yn fwy diogel y dyddiau yma, mae yna beryglon dal i fod

Mae Affganistan yn amlwg am fod yn agos at dy galon di am weddill dy oes. Beth ydi dy obeithion a dy ofnau di am y wlad?

Y gobaith yw fod y lluoedd rhyngwladol wedi rhoi digon o sylfaen iddyn nhw ailadeiladu'r wlad ar eu pennau'u hunain ond does neb wir yn gwybod beth fydd yn digwydd ac mae pawb jest yn aros i weld.

Mae angen llawer o arian i wneud hyn - mae'r rhan fwyaf o arian Affganistan yn dod o dramor felly yr ofn yw y bydd yr arian yn cael ei atal ac y byddan nhw'n gorfod dechrau o'r dechrau eto.

Sut wyt ti'n meddwl fod y profiad wedi dy newid di?

Mae hyn yn anodd i'w esbonio. Ti'n ymwybodol efallai fod popeth wedi newid - dy holl agwedd di ar fywyd wedi newid yn gyfangwbl ond mae'n anodd nodi un peth sydd wedi newid. Ti wedi gweld ffrindiau yn marw neu tlodi ofnadwy, felly rwyt ti'n ddiolchgar mor hawdd yw dy fywyd di nôl adre.

Gohebwyr: Owen Davis, S4C, Nos Fawrth, 6 Ionawr 2015, 21:30