Newid budd-dal tai: 'Effaith sylweddol'

tai

Yn ôl adroddiad gan Archwilydd Cyffredinol Cymru, mae'r newidiadau i fudd-dal tai - neu'r 'dreth ystafell wely' - yn cael effaith sylweddol ar gynghorau, cymdeithasau tai a thenantiaid yng Nghymru.

Mae'r adroddiad yn dweud fod cynghorau a chymdeithasau tai yn ei chael hi'n anodd cyflwyno atebion effeithiol i fynd i'r afael â'r heriau sy'n eu hwynebu nhw a'u tenantiaid.

Yn ogystal, mae'r adroddiad wedi canfod y bydd y newidiadau a wneir wrth roi'r rhaglen diwygio lles ar waith yn effeithio ar gyfran uwch o denantiaid tai cymdeithasol yng Nghymru nag yn Lloegr a'r Alban.

Mae'r ffordd y mae cynghorau yn monitro ac yn gwerthuso eu cynlluniau yn anghyson iawn, yn ôl yr adroddiad, ac er bod awdurdodau lleol wedi nodi bod y diwygiadau lles yn peri risg sylweddol, dydyn nhw ddim wastad yn cymryd camau cynhwysfawr i leihau'r risg.

Er bod rhagor o alw am gartrefi llai o faint yn sgil y penderfyniad i ddiddymu'r cymhorthdal ystafell sbâr, ychydig o arian sy'n cael ei fuddsoddi yn y gwaith o ddatblygu tai newydd a bydd yn cymryd amser i ddatblygu eiddo newydd.

Canfu'r adroddiad hefyd fod y diwygiadau lles i fudd-dal tai a'r penderfyniad i gyflwyno'r cap ar fudd-daliadau yn cynyddu costau i gynghorau, cymdeithasau tai a thenantiaid ac mae Llywodraeth Cymru wedi neilltuo arian er mwyn mwyn i'r afael â pheth o'r effaith yng Nghymru.

Argymhellion

Mae'r adroddiad yn gwneud saith argymhelliad ar gyfer gwella, gan gynnwys y canlynol:

  • Dylai cynghorau a chymdeithasau tai wella eu prosesau cynllunio strategol a chydgysylltu gweithgarwch yn well, er mwyn mynd i'r afael ag effaith y diwygiadau lles ar denantiaid tai cymdeithasol;
  • Mae angen i Lywodraeth Cymru sefydlu cyfres o safonau gwasanaeth gofynnol ar gyfer gosodiadau a throsglwyddiadau er mwyn sicrhau bod tenantiaid sydd wedi colli'r cymhorthdal ystafell sbâr yn cael gwasanaeth o safon ofynnol;
  • Mae angen i gynghorau atgyfnerthu'r ffordd y maen nhw'n rheoli risgiau'r diwygiadau lles drwy greu un dull corfforaethol sy'n cydgysylltu gweithgarwch ar draws y cyngor a gwaith gan eraill;
  • Dylai pob darparwr tai cymdeithasol ymgysylltu'n well â thenantiaid sydd wedi colli'r cymhorthdal ystafell sbâr.

'Anodd byw o ddydd i ddydd'

Mae Tereza Griffith a'i chymar yn byw yng Nghaernarfon. Bu'n rhaid iddyn nhw symud tŷ oherwydd eu bod yn cael eu cosbi am fod ganddyn nhw ystafell wely sbâr.

Dywedodd Tereza: "Mi ddaru'r gyfraith newid, ac mi ddaeth y 'bedroom tax' i fewn, ac mi ddaru fy nghariad golli ei fudd-dal anabledd.

Rydan ni wedi colli rhyw £50 bob pythefnos, ac roedd rhaid i ni symud tŷ. Mi ddaru Tai Eryri (Cynefin erbyn hyn) ein helpu ni. Mae hi'n anodd byw o ddydd i ddydd, rydan ni'n stryglo i dalu biliau a trio gweld faint o bres sydd gynnon ni i brynu bwyd ac ati. Mae'r newidiadau wedi cael effaith go fawr arnon ni."

Dywedodd Archwilydd Cyffredinol Cymru, Huw Vaughan Thomas, heddiw:

"Mae'r diwygiadau lles ac yn enwedig y newidiadau i fudd-daliadau tai yn cael effaith sylweddol ar ddarparwyr a thenantiaid tai cymdeithasol yng Nghymru.

"Mae angen i gynghorau a darparwyr tai cymdeithasol gydweithio'n agosach er mwyn dod o hyd i atebion cynaliadwy a fydd yn lliniaru'r risgiau sy'n wynebu tenantiaid o ganlyniad i'r newidiadau hyn a'r diwygiadau eraill a gaiff eu rhoi ar waith maes o law."

Mae Llywodraeth y DU yn amcangyfrif y bydd ei rhaglen diwygio lles yn arwain at leihad o tua £1 biliwn mewn gwariant blynyddol ar fudd-dal tai yn 2013-14 a 2014-15.

Er mwyn helpu i sicrhau'r arbedion hyn, mae taliadau budd-dal tai i aelwydydd ag oedolion o oedran gweithio sy'n tanfeddiannu eu cartref wedi cael eu lleihau ac mae cap ar fudd-daliadau wedi cael ei gyflwyno i gyfyngu ar faint o arian y gall pobl ei hawlio.