"Ein 9/11 ni"

Image caption Mae yna fesurau llym mewn grym ar strydoedd Paris ar ôl yr ymosodiadau terfysgol

Dros y dyddiau diwethaf mae sylw'r byd wedi bod ar Ffrainc yn dilyn yr ymosodiadau terfysgol ym Mharis.

Mae Ceri Brugeilles yn byw yn y ddinas. Mae hi'n rhannu ei phrofiadau personol gyda Cymru Fyw am y digwyddiadau erchyll ddechreuodd yn swyddfeydd cylchgrawn Charlie Hebdo.

Y cartŵn olaf

Toc wedi chwech nos Wener ddiwethaf, 'roeddwn yn cerdded yn y Rue Saint Dominique yn yr ardal ble i fi'n byw ym Mharis ers blynyddoedd bellach, ar ôl gadael Dyffryn y Loire yn y nawdegau, a chyn hynny, gadael Cymru.

Aeth pum deg pedwar awr heibio ers y 'digwyddiadau' ym Mharis a'r cyffiniau, cyn i'r heddlu terfysgaeth lwyddo i stopio'r ddau warchae - un yn Dammartin-en-Goële a'r llall yn Vincennes yn ne Paris. Roedd 17 o bobl wedi'u lladd.

Roedd y Tŵr Eiffel gerllaw a'r siopau gyda'u haddurniadau Nadolig yn disgleirio a'r geiriau Bonne Année, Blwyddyn Newydd Dda, bobman, ac fe wnaeth hynny i fi feddwl am gartŵn diwethaf Charb, Golygydd a phrif ddarlunydd Charlie Hebdo.

Roedd yn gylchgrawn mor Ffrengig bore ddydd Mercher ond nawr mae'n eiddo i'r byd i gyd.

Je suis Charlie. Fi yw Charlie.

Mae'r slogan bobman, ar ffenestri, siacedi, gwefannau, beiciau, pramiau, baneri a bagiau.

Dim awydd dathluBonne Année

Roedd cartŵn olaf Charb yn dangos dyn yn dal bom gyda'r geiriau, Bonne Année.

'Pwy yw Charb?' bloeddiwyd yn yr ystafell newyddion ble roedd y tîm yn cynnal eu cyfarfod wythnosol am hanner awr wedi unarddeg ar y seithfed o Ionawr 2015. Charb oedd y prif darged, l'ennemi numéro un.

Gyda llaw, 'roedd tîm Charlie Hebdo wedi'u hysbrydoli gan arwr Peanuts, sef Charlie Brown, a diwrnod ar ôl y gyflafan, ar dudalen flaen un papur dyddiol Sgandinafaidd, darluniwyd cartŵn o Charlie Brown gyda dagrau'n llifo lawr ei wyneb.

Dridiau nôl, roeddwn yn edmygu addurniadau strydoedd Paris, yn edrych ar y bwyd hyfryd yn y siopau a'r galettes des rois, sef teisennau marzipan, wedi eu paratoi yn arbennig am y flwyddyn newydd. Nawr, does dim chwant bwyd arnaf fi. Dim o gwbl.

Image caption Daeth torf fawr ynghyd i'r wylnos yn y Place de la République

Cecru gwleidyddol

Saith o'r glôch, nôl yn y fflat a'r teledu'n dangos, eto ac eto, y gwasanaethau diogelwch yn amgylchynnu'r ffatri yn Dammartin a'r archfarchnad yn Vincennes. Ac wynebau'r goroeswyr yn frawychus ac anghrediniol ar ôl prawf mor arswydus a gwir anhygoel.

Hanner awr wedi saith, dim ond pum deg chwe awr ar ôl gweld 17 o bobl yn cael eu lladd ac mae'r pleidiau gwleidyddol yn dadlau unwaith eto. A ddylai Marine Le Pen, arweinydd y Ffrynt Genedlaethol, gael yr hawl i ymuno â'r orymdaith ddydd Sul? Mae hi'n mynnu bod ei phresenoldeb yn gyfreithlon gan ei bod yn cynrychioli dros chwarter o etholwyr Ffrainc.

Goddefgarwch

Mae nifer o wleidyddion yn sôn am wrthdrawiad diwylliannol ac am ryfel yn erbyn Ffrainc a'r byd gwareiddiedig. Mae eraill yn galw am fesurau llym, ac mae Marine Le Pen eisiau ail-gyflwyno'r gosb eithaf.

Mae arweinyddion crefyddol yn galw am undod a goddefgarwch ac yn ofni gweld cymunedau cyfan yn cael eu hymrannu a gwlad ble mae pawb yn drwgdybio pawb. Ers nos Fercher mae nifer o ymosodiadau wedi bod ar siopau ac eiddo yn perthyn i Fwslemiaid.

Dydd Sul, fe welwn ni, yn sicr, gannoedd o filoedd o bobl yn gorymdeithio trwy strydoedd Paris a Ffrainc - yn cofio ac yn gobeithio, ond hefyd yn ofni. Mae pethau wedi newid yma yn Ffrainc, dyma ein 'nine-eleven' ni, yn anffodus.

Roedd yna gyfnod cyn y seithfed o Ionawr 2015 a bydd yn rhaid aros i weld beth fydd yn dilyn. Parhaodd digwyddiadau'r diwrnodau diwethaf am bum deg a phedair o oriau yn unig ond mae rheiny wedi newid wyneb Ffrainc. Bythgofiadwy.

Bonne Année.

Image caption Pobl Paris yn ceisio dod i delerau gyda'r hyn ddigwyddodd yn eu dinas.