Gorymdaith 'yn brawf o frawdoliaeth'

Paris Image copyright AP
Image caption Roedd cymaint ym Mharis fel nad oedd modd eu cyfri

Wedi gwewyr a galar y dyddie diwetha' yn Ffrainc ro'dd hi'n benwythnos o gydymdeimlo a chyd-dynnu.

O ffenest 'stafell gwesty ar y Place de la Republique fe gawson ni gipolwg ar faint yr orymdaith.

Roedd y lle'n berwi o bobl, y ffyrdd a'r palmentydd wedi diflannu dan fôr o wynebau, breichiau a baneri.

Yma ac acw roedd polion goleuadau traffig yn gwthio drwy'r dyrfa, a'u gweld nhw'n newid o goch i wyrdd yn ddoniol bron - fel atgof. Y cyffredin o'i gymharu â'r anghyffredin.

Brawdoliaeth

Ar y sgwâr ei hun roedd yr awyrgylch yn anhygoel - canu, bloeddio a chymeradwyo cyn sawl ennyd hollol dawel - fel petai'r dorf yn cyd-fyfyrio. Poblogaeth gyfan yn dod i delerau â'r hyn oedd wedi digwydd.

Cafodd ein sylw ei dynnu at Ddraig Goch.

Louise Nash o Benarth oedd yn ei chwifio. "Pan glywes i am yr orymdaith fe 'nes i drefnu'n syth i ddod i Baris," meddai.

Image copyright Reuters

"Dwi isie dangos i bobl Ffrainc 'mod i'n byw mewn gwlad fach â chalon fawr. A dwi yma i gefnogi brawdoliaeth."

Yn yr orymdaith roedd Ceri Davies, Cadeirydd Cymdeithas Cymry Paris. "Nid gorymdeith wleidyddol yw hon, er ei bod hi wedi'i threfnu gan wleidyddion," meddai.

"Y teimlad yma yn Ffrainc yw ei bod hi'n orymdaith weriniaethddol - hynny yw fod pawb yn dod at ei gilydd boed yn ddu neu wyn, o'r dde neu'r chwith, yn Iddew, Babydd neu Brotestant, yn dod ynghyd i ddangos undod."

"Heddiw mi rydan ni i gyd yn Ffrancwyr ac yn weriniaethwyr," ychwanegodd ei wraig Carole.

Hunlle

"Does neb yma yn poeni am wahaniaethau hil a chrefydd, ry'n ni yma i achub gweriniaeth Ffrainc."

Roedd miliwn a mwy yn rhan o'r rali - a hynny'n un o sawl golygfa fydd yn aros yn hir yn y cof wedi hunlle ym Mharis.

Fe brofon ni sioc ac ofn y diwrnod wedi'r ymosodiad ar swyddfeydd cylchgrawn Charlie Hebdo.

Roedd Paris ar bigau'r drain - heddlu arfog ym mhobman, gan gynnwys y tu allan i'n gwesty ni ger y lle y lladdwyd 12 o bobl gan Said a Cherif Kouachi.

Wrth i ddigwyddiadau'r oriau nesa ddatblygu roedd hi'n anodd credu'r hyn oedd yn cael ei ddarlledu ar sianeli newyddion y byd.

Cyn i'r ddau frawd gael eu lladd gan yr heddlu mewn cyrch ar stad diwydiannol roedd na fwy o dywallt gwaed.

Tyllau bwledi

Fe dargedodd dyn arfog arall, Amedy Coulibaly, blismones ac archfarchnad Iddewig ym Mharis cyn iddo yntau hefyd gael ei ladd gan yr heddlu.

Fe aethon ni i safle'r ymosodiad ola' lle oedd tyllau bwledi yn ffenestri'r siop Kosher.

Yno roedd torf wedi casglu, llu o bobl yn dod i osod blodau, rhai'n sefyll ac yn syllu, rhai'n beichio crio ac yn gweiddi mewn anghrediniaeth.

"Mi fydda i'n gadael Ffrainc ar ôl hyn," meddai un wraig Iddewig wrthon ni.

"Mae gen i deulu yn America a brawd a Mam yn Jerwsalem. Roeddwn i wedi gobeithio aros ond ar ôl beth sy' wedi digwydd yma ma' hynny'n amhosib. Dwi ddim yn teimlo'n ddiogel."

Image copyright EPA
Image caption 'Dyna ddigon,' oedd neges y dorf anferth

Ma' sylw'r byd wedi'i hoelio ar Baris ers dyddie ond, wrth i'r criwiau camera bacio'u bagie a throi am adre, fe fyddan nhw'n gadael dinas sydd wedi newid.

Rhaniadau

Yn ôl y bobl leol y gwnaethom ni gwrdd â nhw, mae'r rhaniadau o fewn y gymdeithas yma'n amlycach nac erioed a phryder y gallai'r tensiynau gynyddu.

Ffrainc sydd â'r boblogaeth fwya o Foslemiaid ac Iddewon yn Ewrop ac fe fydd na bryder yn arbennig ymysg y cymunedau hynny.

Dros yr wythnosau a'r misoedd nesa' mae'n siwr y bydd 'na gwestiynu sut yn union y llwyddodd tri dyn oedd yn adnabyddus i'r gwasanaethau cudd-wybodaeth lofruddio 17 o bobl.

"Mae'n amlwg for 'na gamgymeriadau wedi'u gwneud," meddai Prif Weinidog Ffrainc Manuel Valls.

Ond yn ôl Tomos Roberts, gŵr busnes o Gymru sy'n byw ym Mharis, mae'n hawdd beio'r gwasanaethau cyfrinachol.

"Yr hyn sy'n anodd dwi'n credu yw eu bod nhw'n sylweddoli taw unigolion ydyn nhw sy'n gallu taro fan yma fan draw. Ac ma' ceisio rheoli hynny yn anodd ofnadwy," meddai.

Her wleidyddol

Yn yr hir dymor yr her wleidyddol sy'n wynebu arweinwyr Ffrainc yw dod â phobl ynghyd. Mewn awyrgylch o ofn ma' hynny'n anodd.

Tra bod presenoldeb yr heddlu a swyddogion diogelwch ar bob cornel yn gysur i rai, mae hefyd yn peri pryder, yn tanlinellu tensiynau.

Bydd nifer yma'n gobeithio y bydd ychydig o ysbryd y rali ryfeddol yn lledu.

"Dyna ddigon," oedd neges y dorf anferth oedd, er gwaetha'u pryderon am ddiogelwch, yn barod i ddod i strydoedd Paris i ddangos undod a nerth.