Taflu dŵr oer ar "chwedl" Glyndŵr

A wnaeth Owain Glyndŵr gynnal senedd Gymreig?
Image caption A wnaeth Owain Glyndŵr gynnal senedd Gymreig?

Wnaeth Owain Glyndŵr sefydlu senedd ym Machynlleth? Naddo, yn ôl un o aelodau seneddol Cymru.

Mewn trafodaeth ar y teledu fe haerodd Chris Bryant, Aelod Seneddol Llafur y Rhondda, mai "chwedl" oedd yr hanes. Ond mae hanesydd blaenllaw wedi dweud wrth Cymru Fyw fod y gwleidydd wedi cael ei ffeithiau yn anghywir.

Fe gyflwynodd Chris Bryant ei ddamcaniaeth yn ystod trafodaeth deledu ar Ddiwrnod Democratiaeth y BBC ar 20 Ionawr. Roedd David Cornock, Gohebydd Seneddol BBC Cymru wedi crynhoi datblygiadau ym maes llywodraethu Cymru trwy'r canrifoedd gan grybwyll senedd Owain Glyndŵr.

Ond mi ymatebodd yr aelod seneddol ar amrantiad i hynny:

"Wnaeth e ddim. Chwedl yn unig yw hyn. Yr unig un o'r un cyfnod i gyfeirio'n agos ato oedd Sieffre o Fynwy. Mae o'n dweud mai ffugio cynnal senedd wnaeth Glyndŵr. Mewn gwirionedd, dod ag ychydig farwniaid ynghyd wnaeth e."

Image caption "Chwedl yn unig yw hyn" - Chris Bryant yn dadlau na chafodd senedd Gymreig ei chynnal gan Owain Glyndŵr

Ar ei gyfrif Twitter yn ddiweddarach fe gywirodd Chris Bryant ei hun trwy ddweud mai Adda o Frynbuga yr oedd o'n olygu a nid Sieffre o Fynwy.

Ond wnaeth o ddim ymddiheuro am godi amheuon am ddilysrwydd senedd Glyndŵr. Mae Mr Bryant yn uchel ei barch fel arbenigwr ar hanes senedd San Steffan. Ydi ei honiadau am senedd Glyndŵr yn dal dŵr?

Mi ofynnodd Cymru Fyw am farn Dr Nia Powell, Darlithydd Hanes Cymru ym Mhrifysgol Bangor:

"Y mae Chris Bryant yn camgymryd. Y mae tystiolaeth bendant fod Owain Glyndŵr wedi creu yng Nghymru yn nechrau'r 15fed ganrif sefydliad ymgynghorol a oedd yn cynnwys elfen gynrychioliadol gref, sefydliad a oedd yn debyg iawn i gyrff eraill a oedd yn datblygu mewn rhannau eraill o Ewrop yn ystod y cyfnod hwn.

"Y mae tystiolaeth ysgrifenedig am hyn. Mewn cronicl cyfredol a luniwyd gan Adda o Frynbuga, dywedir ganddo fod Glyndŵr wedi cynnal senedd (parliamenta), neu yn hytrach gyfarfod a oedd yn copïo neu'n ymdebygu i senedd, ym Machynlleth yn ystod haf 1404.

Image caption Mae tystiolaeth i gadarnhau bod Owain Glyndŵr wedi cynnal senedd Gymreig ym Machynlleth yn 1404 medd yr hanesydd Dr Nia Powell

"Trafodir natur a chyfansoddiad ei seneddau mewn dogfen arall. Llythyr a anfonwyd at y brenin ar ddiwedd Gorffennaf 1405 gan John Stanley o Swydd Gaer yw'r dystiolaeth hon.

"Yn y llythyr mae John Stanley yn ailadrodd yr hyn a ddywedwyd wrtho gan ddau ŵr o Sir y Fflint, sef bod Glyndŵr wedi eu galw i'r hyn a elwir yn benodol yn 'senedd (parlement)' yn Harlech. Yr oedd pedwar o'r rhai mwyaf dylanwadol ym mhob cwmwd o Gymru a oedd o dan awdurdod Owain i fod yn bresennol.

"Y prif faterion i'w trafod yno oedd telerau ar gyfer dod i gytundeb posibl rhwng Glyndŵr a'r brenin, ac mae'n dangos sut yr oedd cael cydsyniad yn rhan bwysig o benderfyniadau Glyndŵr. Mae'r llythyr hwn bellach yn y Llyfrgell Brydeinig, BL MS Cotton Cleopatra F.iii, fol. 58r.

"Dylai hyn oll fod yn dystiolaeth ddigonol i ddangos nad ffrwyth y dychymyg yw'r sôn am seneddau Owain Glyndŵr."

Datganiad mawr

Wyn Thomas yw is-gadeirydd Cymdeithas Owain Glyndŵr. Dywedodd: "Fe ddylai Aelod Seneddol fel Chris Bryant fod yn fwy sicr o'i bethau cyn gwneud datganiadau mawr yn gyhoeddus fel hyn.

"Does dim modd profi bod Owain wedi cynnal senedd dros chwe chan mlynedd yn ôl, ond mae twr o gyfeiriadau gyda ni. Yn un, roedd Owain wedi cipio castell Harlech ac Aberystwyth ar yr union amser yma. Mae Machynlleth rhwng y ddau."