Heddweision yn hawlio iawndal cyflogaeth ar ôl ymddeol

Heddlu

Mae bron i 150 o gyn-swyddogion heddluoedd Cymru yn hawlio iawndal yn erbyn eu cyn-gyflogwyr ar ôl cael eu gorfodi i ymddeol yn gynnar.

Roedd yr heddweision ymysg 1,335 o uwch-swyddogion yr heddlu yng Nghymru a Lloegr oedd wedi eu gorfodi i ymddeol ers 2010, wrth i rai heddluoedd geisio arbed arian gan ddefnyddio rheol ddadleuol o'r enw A19.

Yn ôl polisi rheol A19, roedd modd i'r heddlu orfodi swyddog i ymddeol wedi 30 mlynedd "pan roedd o ddiddordeb cyffredinol i effeithlonrwydd" o fewn y lluoedd.

Defnyddiodd 15 o heddluoedd Cymru a Lloegr reol A19 i wneud arbedion gwerth £66m drwy orfodi swyddogion i ymddeol wedi 30 o flynyddoedd o wasanaeth.

Dywedodd Heddlu'r De nad oedd unrhyw ddewis arall ar y pryd, tra bod Heddlu'r Gogledd a Heddlu Gwent yn dweud na fyddai'n briodol i wneuud sylw ar hyn o bryd gan fod yr achosion yn mynd yn eu blaen.

Anfonodd y BBC gais o dan y Ddeddf Rhyddid Gwybodaeth at y 43 o heddluoedd yng Nghymru a Lloegr. Dywedodd 28 allan o'r 43 nad oeddynt wedi defnyddio rheol A19.

Dywedodd tri o heddluoedd Cymru eu bod yn wynebu ceisiadau am iawndal a cheisiadau yn honni gwahaniaethu ar sail oedran:

Heddlu'r De

Dywedodd Heddlu'r De fod 108 o'u cyn-swyddogion wedi gwneud ceisiadau i hawlio iawndal am gael eu diswyddo ers 2010.

Cafodd 89 o'r swyddogion eu gorfodi i ymddeol dan reol A19, ac fe wnaeth Heddlu'r De arbedion ariannol o £7.7m drwy beidio gorfod talu cyflogau'r 108 o swyddogion oedd wedi eu gorfodi i adael dros y cyfnod hwn.

Heddlu'r Gogledd

Dywedodd Heddlu'r Gogledd bod 19 o swyddogion wedi eu gorfodi i ymddeol ers 2010 yn defnyddio rheol A19, a bod y llu wedi derbyn 31 o geisiadau gan gyn-swyddogion yn honni gwahaniaethu ar sail oedran.

Roedd Heddlu'r Gogledd wedi arbed £1.1m mewn cyflogau drwy ddiswyddo'r swyddogion ers 2010.

Gwent

Yn ôl Heddlu Gwent, roedd rheol A19 wedi ei defnyddio i ddiswyddo 16 o swyddogion yn 2012/13, ac roedd y llu yn wynebu 9 achos iawndal.

Roedd Heddlu Gwent wedi gwneud arbedion o £1.5m erbyn diwedd 2012/13.

Nid oedd Heddlu Dyfed Powys wedi defnyddio rheol A19 o gwbl ers 2010.

Taliadau pensiwn

Ym mis Chwefror 2014, daeth Tribiwnlys Cyflogaeth Canolog Llundain i'r casgliad fod 250 o swyddogion yr heddlu oedd wedi gorfod ymddeol dan reol A19 wedi bod yn destun gwahaniaethu ar sail oedran.

Gwnaeth 830 o swyddogion geisiadau am iawndal wedi'r penderfyniad yna, ond bydd unrhyw benderfyniad ynglŷn â'u ceisiadau yn dibynnu ar wrandawiad apêl sydd yn digwydd mewn Tribiwnlys Apêl Cyflogaeth sy'n dechrau ar 11 Mawrth.

Nid oedd y 15 o heddluoedd oedd wedi defnyddio rheol A19 yn gwybod faint oedd cyfanswm yr holl geisiadau oedd wedi cael eu gwneud gan gyn-swyddogion yn eu herbyn.

Cafodd £13.1m ei wario mewn taliadau pensiwn lwmp-swm i swyddogion Heddlu'r De oedd wedi eu gorfodi i ymddeol ers 2010.

Derbyniodd y swyddogion oedd wedi ymddeol o Heddlu Gogledd Cymru daliadau pensiwn lwmp-swm o £3.2m, gyda £2.3m wedi ei dalu mewn taliadau pensiwn lwmp-swm i'r swyddogion oedd wedi ymddeol o Heddlu Gwent.

Daeth y taliadau hyn allan o Gronfa Cyfrif Pensiwn yr Heddlu ac nid o gyllidebau'r heddluoedd unigol.

'Dim dewis arall'

Dywedodd Mark Milton, Cyfarwyddwr Adnoddau Dynol Heddlu De Cymru: "Roedd y llu yn gwneud toriadau ymysg staff yr heddlu yn barod, ac roeddem ni wedi rhewi recriwtio ac roedd toriadau wedi eu gwneud i gyllidebau nad oedd yn ymwneud â staffio.

"Doedd na ddim dewis arall; A19 oedd y dewis olaf er mwyn cyrraedd targedau toriadau ar y pryd."

Yn ôl Heddlu'r Gogledd a Heddlu Gwent, fe fyddai'n amhriodol i wneud unrhyw sylw gan fod achosion yn mynd yn eu blaen ar hyn o bryd.

Dywedodd llefarydd ar ran y Swyddfa Gartref wrth y BBC: "Tra rydym yn cydnabod fod y setliad ariannu heddluoedd yn heriol, mae Arolygiaeth Cwnstabliaeth ei Mawrhydi wedi darganfod fod yr heddlu yn llwyddo i ateb yr her i gadw'r ddysgl yn wastad tra'n parhau i ddiogelu'r gwasanaethau rheng flaen a chynnal gostyngiad mewn trosedd.

"Mae fyny i brif swyddogion, drwy weithio gyda chomisiynwyr heddluoedd a throsedd, i wneud penderfyniadau am y defnydd o adnoddau gan gynnwys os yw'r defnydd o reol A19 yn briodol yn eu heddluoedd."