Pwy sy'n gwisgo'r trowsus?

spice girls brit pop Image copyright PA

Wrth edrych ar hanes, ry' ni'n gyfarwydd â chofnodi'r newidiadau cyfreithiol a llywodraethol. Ond beth am ddillad?

Y curadur ffasiwn Eleri Lynn, y curadur hanes cyfoes a chymunedol Elen Philips a'r hanesydd Dr Elin Jones sy'n cymryd cipolwg ar ddylanwad ffasiwn ar hawliau merched.

Diwedd Oes Fictoria

Roedd haen ar ôl haen o ddillad yn amgylchynu menyw yn y cyfnod hwn. Roedden nhw'n gwisgo sgertiau llaes, llawer o beisiau a stais o dan y peisiau yna.

Image copyright Illustrated Police News
Image caption Cartŵn o Dachwedd 1872

Er gwaetha'r ffaith fod menywod yn y cyfnod yn gwneud gwaith peryglus a thrwm iawn yn y gweithfeydd haearn ac ar wyneb y pyllau glo, mi roedden nhw'n dal i wisgo sgertiau hir, brethyn cartref.

Dechrau'r Ugeinfed Ganrif

"Pan oedd merched yn dechrau hawlio'r bleidlais drwy fudiad y Suffragettes," medd Eleri, "cafodd rhai eu harestio am wisgo trowsus. Y cyhuddiad oedd traws-wisgo a'u bod yn anfoesol.

Image caption Cafodd rai o'r Suffragettes eu harestio am wisgo trwsus

"Roedd hwn i'w weld yn hysbys drwg iawn i'w symudiad. Felly, o'r pwynt yna, nes y cafodd merched y bleidlais, fe drodd y symudiad at ddillad mwy ceidwadol, mwy derbyniol, i drio g'neud y pwynt nad oedden nhw'n hollol radical.

"Ond trowsus oedd fflachbwynt y newid a'r dewis yna."

Y Rhyfel Byd Cyntaf

"Mi oedd y chwyldro milwrol a chymdeithasol yn golygu chwyldro ym mywydau menywod hefyd," yn ôl Elen Phillips, "am eu bod yn cymryd eu lle yn y ffatrïoedd, ar y bysus, ar y trenau.

"Ond mewn gwirionedd, fe ddychwelodd yr hen drefn wedi diwedd y brwydro. Diswyddwyd menywod o'r gweithle ac i ryw raddau fe ddaeth y status quo yn ei ôl."

Image copyright Imperial War Museum
Image caption Menywod wrth eu gwaith yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf

"O ran trowsus yn benodol, prin iawn oedd y menywod hynny yn gwisgo'r trowsus wedi'r rhyfel. Er bod pobl yn gweld menywod y dosbarthiadau uwch yn gwisgo trowsus llac i chwarae golff a hamddena yn y 20au a'r 30au, doedd y menywod hyn ddim yn adlewyrchu ffawd y mwyafrif."

Y 20au a 30au

Image copyright Arall
Image caption Golffwyr yn eu 'plus-fours' yn y 20au

Mi oedd teithiau cerdded yn boblogaidd iawn a dyma menywod yn gwisgo trowsus, siorts neu 'plus fours' i gerdded. "Ac mae hynny wedyn yn peri newid i'r agwedd at wisgo trowsus," medd Dr Elin Jones.

Roedd y sinema hefyd yn boblogaidd iawn, ac roedd gweld cymeriadau ar y sgrîn fel Ginger Rogers yn ddylanwadol: "Mi roedden nhw'n gwisgo trowsus hir a llaes. Does dim dwywaith fod y lluniau hynny yn dylanwadu'n fawr ar y menywod eraill oedd yn eu gwisgo nhw."

Yr Ail Ryfel Byd

Gwisgo trowsus mae Mary Bott, 91 oed, wedi ei wneud erioed:

"Yn 1944 fe ges i wybod y gallen i weithio ar y tir", meddai, "Beth o'n i'n gwisgo oedd overalls; bib and brace o'n nhw'n galw nhw.

Image copyright Lowri Price
Image caption Mae Mary Bott yn gwisgo trowsus hyd heddiw

O'dd rheiny'n khaki, ac o'n nhw'n itha stiff. Ond os o'n i'n mynd i rwle fel concert, falle byse'n i'n gwisgo'r iwnifform arall. Dwi'n dal i wisgo trowsus heddiw."

Y 50au a'r 60au

"O'dd trowsus fel kapri pants a pedal pushers yn boblogaidd iawn gyda'r ieuenctid," medd Dr Elin Jones, "Ond eto, do'dd e ddim yn dderbyniol mewn llefydd ffurfiol.

Image copyright Getty Images
Image caption Y 50au oedd oes mawr Christian Dior

"Y 50au oedd oes mawr Christian Dior gyda'r sgertiau enfawr, hollol fenywaidd. Ond gyda'r chwyldro ieuenctid yn y 60au, dyma ddegawd poblogrwydd y trowsus i fenywod."

Image copyright Getty Images
Image caption Mi roedd casgliadau YSL yn chwyldroadol medd Eleri Lynn

"Yn 1966 fe gyflwynodd Yves Saint Laurent un o gasgliadau mwyaf pwysig yr ugeinfed ganrif sef, Le smoking. Yn syml, tuxedo menywod gyda throwsus. Roedd hyn yn hollol chwyldroadol. O'dd menywod moyn gwisgo trowsus."

Ffeministiaeth a diwedd yr ugeinfed ganrif

Dyma gyfnod y symudiadau cymdeithasol. Fel y disgrifia Dr. Elin Jones roedd pobl yn "gwthio tuag at ryddid a rhyddid i bawb. Roedd menywod yn mynd i lefydd nad oedd yn caniatáu trowsus, fel Ascot a llefydd y sefydliad, i wneud pwynt a phrotestio.

"Mi oedd pobl yn defnyddio dillad i drio gwneud protest gymdeithasol."

"Mae Hillary Clinton yn enwog am wisgo siwtiau trowsus. Ond mae'r ffaith ein bod ni'n dal i nodi hwnna yn y ganrif yma yn dweud tipyn am y ffordd y'n ni'n disgwyl i fenywod wisgo mewn swyddi pwerus neu gyhoeddus," yn ôl Eleri Lynn.

"Hi oedd y fenyw gynta' i wisgo trowsus mewn llun swyddogol ohoni hi a'i gŵr yn y Tŷ Gwyn.

"Ond chi dal ddim yn gallu gwisgo trowsus fel menyw i'r Henley Regatta!"

Image copyright AP
Image caption Hillary Clinton oedd y fenyw gynta' i wisgo trowsus mewn llun swyddogol yn y Tŷ Gwyn

Cymryd cam yn ôl?

I ba raddau felly ydyn ni wedi symud ymlaen yn yr unfed ganrif ar hugain?

Yn ôl y Dr Elin Jones, "O edrych o' nghwmpas i, rwy'n meddwl fod menywod yn dal i gaethiwo'u hunain mewn dillad gwbl gwbl anymarferol.

"Ac mae'r hyn oedd wedi dechrau i fod yn rhyddid i fenywod, sef y trowsus, wedi troi yn rhywbeth lle chi'n gorfod gwisgo dillad yn dynn ofnadw, i ddangos eich siâp chi'n gwbl rywiol."

Mae Eleri Lynn yn cytuno: "'Wi'n meddwl bod e'n deg i 'weud ein bod ni ddim wedi symud ymlaen cymaint, a falle y'n ni bron yn cymryd cam yn ôl.

"'Da ni yn cymryd y dewisiadau 'da ni'n 'neud am ein dillad yn ganiataol ac felly dydyn ni ddim yn brwydro cymaint ag unwaith oedden ni.

"Yn y 60au a'r 70au, a hyd yn oed y 20au a'r 30au, roedd pobl yn sylweddoli pa mor symbolic oedd beth oedden nhw'n ei wisgo. Ac mi oedden nhw'n defnyddio'r symbolau yna i 'neud pwynt gwleidyddol.

"Nawr falle ry'n ni 'di anghofio fod gyda ni'r dull yna o neud protest, a defnyddio'r ffordd ry' ni'n edrych i fynegi ein hun."

Mi fydd modd cael golwg pellach ar ddylanwad ffasiwn yn hanes merched ar raglen "Pwy Sy'n Gwisgo Trowsus?" BBC Radio Cymru, Dydd Llun 23 Mawrth, 12.30