Bai ar gam: Diffyg adnoddau i ymchwilio

Barnwr Image copyright Thinkstock

Nid yw rhai achosion cyfreithiol lle mae rhywun yn cael bai ar gam yn cael eu hailystyried, gan nad yw'r corff sy'n ymchwilio yn perfformio cystal ag y gallai.

Dyna ganlyniad adroddiad sy'n cael ei gyhoeddi ddydd Mercher gan y Pwyllgor Cyfiawnder yn San Steffan.

Y brif broblem yn ôl yr adroddiad yw nad oes gan y Comisiwn Adolygu Achosion Troseddol [CAAT] ddigon o adnoddau i wneud y gwaith.

Mae'r adroddiad yn dweud bod y maen prawf sy'n cael ei ddefnyddio i asesu a ddylai ail-ystyried achos yn rhy gul, a bod hynny yn golygu bod nifer o achosion sydd ddim yn cael eu hymchwilio.

Cynnydd achosion, toriadau ariannol

Prawf 'posibilrwydd go iawn' yw'r term sy'n cael ei ddefnyddio fel y llinyn mesur. Mae hynny'n golygu nad ydy CAAT yn edrych ar achosion oni bai bod 'na bosibilrwydd real y bydd yna newid yn y ddedfryd.

Penderfynodd y pwyllgor i gynnal ymchwiliad ac i glywed tystiolaeth gan rai sydd yn gweithio yn y maes wedi sesiwn dystiolaeth gan CAAT ym mis Ionawr 2014.

Clywodd aelodau'r pwyllgor bod 'na gynnydd wedi bod yn y nifer o achosion gafodd eu cyfeirio at y Comisiwn, ond hefyd toriadau i'w cyllideb.

Yn 2010/11, 933 o achosion oedd y Comisiwn yn archwilio. Ond roedd y ffigwr yn 1,625 erbyn 2012/13.

Y canlyniad yw bod rhai yn gorfod aros misoedd cyn bod y Comisiwn yn edrych ar eu hachos.

£1m ychwanegol

Image caption Mae Elfyn Llwyd yn disgrifio'r sefyllfa fel un "annheg ac anghyfiawn"

Mae aelodau'r pwyllgor yn dweud y dylai'r Comisiwn gael £1 miliwn ychwanegol bob blwyddyn ac y byddai hyn yn helpu i leihau'r amseroedd aros.

Mae'r Aelod Seneddol Elfyn Llwyd yn aelod o'r pwyllgor cyfiawnder. Dywedodd bod y Comisiwn yn gyffredinol yn gweithredu yn iawn ond bod angen lleihau'r rhestr aros.

"Mae o yn gwbl annheg ac anghyfiawn bod pobl yn aros am gyfnodau hir yn y carchar oherwydd bod 'na ddim digon o adnoddau yn cael eu rhoi i'r Comisiwn.

A phe bai'r miliwn o bunnau 'ma yn dod i mewn byddai'r rhestr aros yn diflannu bron dros nos yn ôl y Comisiwn."

'Mwy o adnoddau a phwerau'

Mae Glyn Moddock yn gyfreithiwr sydd wedi cynrychioli nifer o achosion o anghyfiawnder cyfreithiol.

"Dwi'n gobeithio fod pobl sydd wedi cael eu gwrthod gan CAAT yn teimlo'n hyderus y gallan nhw ofyn iddyn nhw edrych eto o gofio fod ASau [o'r Pwyllgor Cyfiawnder] yn teimlo fod CAAT wedi bod yn rhy ofalus. Mae yna lawer o bobl fel hyn yn y gymdeithas."

Tra roedd rhai roddodd dystiolaeth yn dweud bod ansawdd ymchwiliadau'r Comisiwn ddim digon da, roedd tystiolaeth academaidd yn dangos nad oedd hyn yn gywir.

Mae'r adroddiad hefyd yn nodi bod y nifer o geisiadau llwyddiannus gan CAAT sy'n cael eu pasio i'r llys apêl yn golygu bod gwerth i'r corff.

Er hynny mae angen mwy o adnoddau a phwerau ychwanegol ar y Comisiwn i wneud ei waith yn effeithiol, yn ôl yr adroddiad.