O Gymru i Ghana

Emily, George a'r dosbarth Image copyright Oxfam

Mae Emily Pemberton a George Watts newydd ddod adre o Ghana lle buo nhw'n edrych ar ddatblygiad addysg yno. Roedd y ddau, sy'n ddisgyblion yn Ysgol Gyfun Plasmawr yng Nghaerdydd, yno fel Llysgenhadon Ifanc elusen Oxfam.

Mae ymgyrch Danfona Fy Ffrind i'r Ysgol yn gofyn i bobl ifanc ledled y DU i "gamu i esgidiau arweinydd byd" a dweud wrth aelodau seneddol lleol sut y bydden nhw yn rhoi dyfodol gwell i blant y byd.

Mae 87% o blant Ghana nawr yn mynychu ysgol gynradd i gymharu â dim ond 60% yn 2004. Teithiodd Emily a George i ardal anghysbell yng ngogledd ddwyrain y wlad ble cawson nhw dreulio amser gyda phlant sydd dal ddim yn mynd i'r ysgol.

Meddai George: "Er bod addysg sylfaenol 'am ddim ac yn orfodol' yn Ghana fe wnaethom ni ddysgu bod 440,000 o blant dal ddim yn mynd i'r ysgol.

"Un o'r bechgyn nes i gyfarfod oedd Ayabil, a tydi e ddim yn mynd i'r ysgol gan fod rhaid iddo weithio ar fferm ei dad."

Image copyright Oxfam
Image caption George ag Ayabil

"Mae'n drychineb, ac eto mae'r straeon hyn yn rhai cyffredin. A'r peth oedd wir yn cyffwrdd â'r galon oedd ei fod yn gefnogol iawn o'i ffrindiau sydd yn mynd i'r ysgol.

"Dywedodd ei fod yn 'hoffi eu gweld nhw'n edrych yn dwt yn eu gwisg ysgol ac yn gwybod bod ganddyn nhw ddyfodol disglair'."

Meddai Emily: "Nes i dreulio amser gyda Lariba, merch 11 oed sydd wedi colli ei thad. Mae ei mam yn sengl ac yn methu dod i ben â bwydo'r teulu a chostau gwisg ysgol ac esgidiau.

"Mae Lariba yn mynd gyda'i mam bob bore i gasglu baw gwartheg sy'n cael ei werthu fel gwrtaith i'r ffermwyr lleol."

"Mae ei mam, Ayamliya, yn dweud ei bod hi'n deall pwysigrwydd addysg fel ffordd allan o dlodi, ond ei bod hi methu fforddio anfon ei phlant i'r ysgol."

Image copyright Oxfam

Y diwrnod canlynol, aeth y Llysgenhadol Ifanc i ymweld ag Ysgol Gynradd Ninkogo, ble mae 888 o ddisgyblion yn cael eu dysgu gan bum athro yn unig, a dim ond dau ohonynt sydd wedi eu hyfforddi yn broffesiynol.

"Wrth eistedd yn y dosbarth gyda 124 o ddisgyblion ro'n i wedi dychryn wrth weld y diffyg adnoddau," medd Emily.

"Roedd hen lyfrau blêr yn cael eu rhannu gan o leiaf tri disgybl, a doedd dim posteri nac unrhyw adnoddau dysgu eraill.

"Mae gan Ghana rai polisïau da o fewn y llywodraeth, fel esgidiau ysgol am ddim a grantiau, oedd yn codi fy nghalon i, ond mewn nifer o achosion, doedd y polisïau hyn ddim yn cael eu gweithredu."

Ers iddyn nhw ddychwelyd adref mae Emily a George wedi rhoi araith yng nghynhadledd Undeb Cenedlaethol yr Athrawon ac yn bwriadu gwneud llawer mwy.

Image copyright Oxfam
Image caption Emily a George yn dysgu'r plant am Gymru

Meddai Emily: "Mi fyddai'n cofio'r plant yn ysgol gynradd Ninkogo am byth ac o'u herwydd nhw, a phobl plentyn arall sy'n gobeithio am addysg well a dyfodol gwell, rwy'n benderfynol o weithio'n galed yn fy swydd fel Llysgennad Ifanc."

Ychwanegodd George: "Fydd Ghana ddim yn cyrraedd eu nod o addysg gynradd i bawb erbyn diwedd y flwyddyn ond rwy'n benderfynol o wneud y gorau o fy mhrofiadau i.

"Mae'n rhaid i ni sicrhau bod arweinwyr y byd yn gwybod, er gwaetha'r ffaith mai eleni yw'r flwyddyn darged, ni ddylid rhoi'r gorau iddi.

"Mae'r flwyddyn hon mor bwysig, nid am ei bod hi'n ddiwedd - ond am ei bod hi'n ddechrau newydd."