Etholiad 2015: Trafod y pynciau llosg ym Mro Morgannwg

Cyfarfod ymgeiswyr etholiadol
Image caption Daeth chwech o'r saith ymgeisydd seneddol yn yr ardal i gyfarfod yn ymwneud â ffracio fis diwethaf

Mae Bro Morgannwg yn un o etholaethau mwyaf diddorol Cymru - ar garreg drws Caerdydd, yn gyfuniad o wlad a thref ac wedi pendilio rhwng Llafur a'r Ceidwadwyr yn ystod y 40 mlynedd diwethaf.

Mae beth sy'n bwysig yng nghefn gwlad yn llai perthnasol ble mae tarmac a thai. Ac yn Y Barri mae hanner poblogaeth y Fro yn byw.

Fis diwethaf, daeth chwech o'r saith ymgeisydd seneddol i'r Bontfaen i ateb cwestiynau a dweud eu dweud am dyllu i chwilio am nwy o dan ddaear.

Mae'r broses o ganfod nwy anghonfensiynol - ffracio - yn cael ei gweld yn niweidiol a pheryglus gan wrthwynebwyr.

Wedi'r cyfarfod roedd y chwe ymgeisydd yn dweud na fydden nhw'n cefnogi unrhyw ddrilio am nwy o dan dir a daear Bro Morgannwg, hyd yn oed os ydi eu pleidiau yn Lloegr yn gefnogol i'r math yma o ynni yn y dyfodol.

Ffracio a'r pleidiau

Fe wnaeth ymgeiswyr o'r Ceidwadwyr, y Blaid Werdd, Llafur, y Democratiaid Rhyddfrydol, Plaid Cymru a UKIP oll egluro sut y bydden nhw'n gwrthwynebu unrhyw ffracio ym Mro Morgannwg.

Dywedodd Alun Cairns ei fod yn gwrthwynebu drilio am nwy yn y Fro - ond dyw e ddim yn ei erbyn yn rhywle arall.

Mae'r Blaid Werdd a Phlaid Cymru eisiau ei wahardd yn gyfan gwbl.

Mae'r Ceidwadwyr, y Democratiaid Rhyddfrydol a Llafur yng Nghymru yn cefnogi mwy o ymchwil a chyfyngiadau.

Ond mae hi'n wahanol yn Lloegr, ble mae pleidiau'r DU a UKIP yn cefnogi defnyddio nwy fel egni, ar yr amod ei fod yn cael ei wneud yn ddiogel.

Yn ôl Steve Reed sy'n ymgeisio yn enw 'Cannabis is Safer than Alcohol', cafodd o ddim gwahoddiad i annerch. Ond fe ddywedodd wrth BBC Cymru y dylai bod mwy o drafod ar ffracio, ac y hoffai weld tystiolaeth gadarn gan arbenigwyr cyn bydd penderfyniad ym Mhrydain a allai effeithio ar gymunedau fel rhai Bro Morgannwg.

Image copyright Getty Images
Image caption Mae ffracio yn cael ei weld yn niweidiol a pheryglus gan wrthwynebwyr

Does dim cais na hawl wedi ei roi i ffracio yng Nghymru eto, ond mae dau safle posibl i chwilio am nwy naturiol wedi ei roi ger Llandŵ, yn agos iawn i faes y Brifwyl yn 2012.

Yn ôl Siân Elin Jones sy'n byw ger Llantriddyd, cymuned arall ble mae cais i chwilio am nwy dan ddaear, mae ymgyrchwyr lleol wedi llwyddo i ddwyn digon o sylw i godi'r anghytuno am ffracio i gael sylw etholiadol.

"Mae'r faith bod etholiad ar y gorwel wedi dod â'r pwnc o ffracio i dop yr agenda gwleidyddol," meddai.

"Cyn hynny, ychydig iawn o ymwybyddiaeth oedd 'na, ond dwi'n credu bod y canfasio gan y pleidiau gwleidyddol yn dangos bod ffracio yn un o'r pynciau llosg ar gyfer y cyhoedd, ac i ni - sy'n cael ein heffeithio yn uniongyrchol gan hyn - mae hynny'n beth da iawn."

Mae ymgyrchwyr mewn etholaethau eraill ger Wrecsam, Castell Nedd, a Chwm Afan hefyd yn teimlo pryder am ddatblygiadau nwy siâl.

Yn ddiweddar fe gyhoeddodd llywodraeth Cymru y byddai na atal ffracio yn y dyfodol - pan fyddai rhagor o bwerau deddfu yn cael eu datganoli o San Steffan i Fae Caerdydd.

Pwysigrwydd materion lleol

Image caption Dywedodd Penni Carr bod gwahaniaeth rhwng tref y Barri a gweddill y Fro

Ond eto, mewn rhannau eraill o etholaeth Bro Morgannwg, yn ôl Luned Whelan a Penni Carr sy'n byw a gweithio yn nhref fwyaf Cymru, prin ydi'r trafod am beryglon ffracio.

Effaith codi cannoedd o dai newydd ar ysgolion lleol, ar y ffyrdd a'r gwasanaethau cyhoeddus sy'n gwegian yn barod meddai nhw, sy'n gwylltio a gofidio nifer fawr o drigolion Y Barri.

Dywedodd Ms Whelan: "Mae 'na ardaloedd gwahanol iawn yn y fro. Mae'r trefi i gyd yn wahanol i'w gilydd ac mae'r fro wledig ychydig ar wahân wedyn.

"Ond mae'r Barri yn dref ar wahân i weddill y fro rhywsut. Yn rhannol oherwydd ei hanes ond hefyd am fod y bobl yn wahanol, a phethau lleol sy'n bwysig yma."

"Dwi erioed wedi clywed neb yn Y Barri yn sôn am ffracio," meddai Ms Carr, sy'n rhedeg grŵp mam a phlant Babi Bach yn y dref.

"Dim i ddweud nad oes neb yn poeni, ond dyw e ddim yn rhywbeth sy'n creu cynnwrf yma achos mae 'na broblemau eraill ar ein stepen drws. Mae 'na lot o bethe sy'n effeithio ar bobl o ddydd i ddydd yn Y Barri, ond dyw ffracio ddim yn un o'r rheiny."

A dyma'r etholaeth hefyd sy'n cynnwys maes awyr rhyngwladol Cymru ger Y Rhws. A phwerdy glo mawr yn Aberddawan sy'n cynhyrchu trydan i dros dair miliwn o gartrefi yn ôl y perchennog RWE npower.

Mae hefyd yn allyrru nwyon tŷ gwydr, ac mae'r Comisiwn Ewropeaidd yn cwestiynu'r llygredd a ddaw o'r pwerdy ers rhai blynyddoedd.

Felly, er mai etholiad Prydeinig ydi hwn, mae materion lleol, a rhai lleol iawn, i'w weld yn pigo rhai darpar etholwyr - er gwaethaf bwriad y prif bleidiau i hoelio sylw ar fewnfudo, yr economi a thorri ar wariant cyhoeddus am bum mlynedd arall.

Mae modd dysgu mwy am etholaeth Bro Morgannwg drwy edrych ar ein tudalen etholaethol ar Cymru Fyw.