Ble mae'r 'sci-fi' Cymraeg?

Dal i chwilio am ffuglen wyddonol Gymraeg?
Image caption Dal i chwilio am ffuglen wyddonol Gymraeg?

Mae nofelau fel 'Frankenstein', 'Nineteen Eighty-Four' a 'Brave New World' wedi ysbrydoli sawl awdur dros y blynyddoedd i sgwennu ffuglen wyddonol yn Saesneg. Ond pam bod yna brinder o'r math yma o lenyddiaeth yn y Gymraeg?

Un o'r ychydig awduron i fentro i'r maes yw Joanna Davies. Mae ei nofel ddiweddara, 'Un Man', wedi ei chyhoeddi yn ddiweddar gan Gwasg Gomer.

Dywedodd y diweddar Terry Pratchett bod y genre ffuglen-wyddonol neu wyddonias yn rhan o lenyddiaeth canol y ffordd erbyn hyn. Ategodd bod modd gweld hynny yn y modd y mae awduron llenyddiaeth canol y ffordd yn dwyn syniadau o'r genre!

Gallwn ni ddim dweud yr un peth am nofelau gwyddonias Gymraeg. O dwrio'n archif ffuglen-wyddonol Gwales.com dim ond cwpwl o gyfrolau sy'n dod i'r golwg.

Y cyntaf ar y rhestr yw'r clasur cenedlaetholgar, 'Wythnos yng Nghymru Fydd', gan Islwyn Ffowc Elis, y nofel gyntaf ffuglen-wyddonol Gymraeg a ysgrifennwyd yn 1957.

Yn defnyddio un o ddyfeisiau mwyaf boddhaol gwyddonias, teithio trwy amser, mae'r prif gymeriad yn ymweld â dwy fersiwn o Gymru'r dyfodol yn y flwyddyn 2033.

Dystopia

Wedyn mae'n rhaid gosod botymau'r peiriant amser i 1976 a chyhoeddi 'Y Dydd Olaf' gan Owain Owain.

Cafodd y nofel ddystopiaidd hon gryn sylw yn ei dydd ac yn glasur "nas welwyd yn ein hiaith o'r blaen". Yma mae robotiaid yn clonio pobl - yn amlwg roedd gan Owain Owain ddawn proffwyd. Ond erbyn heddiw, nid yw'r clasur mewn print.

Camodd 'Seren Wen ar Gefndir Gwyn' gan Robin Llywelyn i'r dyfodol gan gipio'r Fedal Ryddiaith yn 1992.

Gyda gwledydd yr 'Haf heb Haul' a'r 'Gaeaf Mawr' gellid ddadlau bod y nofel hon yn ragflaenydd i opus byd-enwog George RR Martin, 'Game of Thrones' a gyhoeddwyd gyntaf yn 1996, lle mae'r 'Gaeaf bygythiol' ar ei ffordd yn barhaus.

Image caption Enillydd medal ryddiaith yn ysbrydoliaeth i gyfres boblogaidd 'Game of Thrones'?

Llwyddodd nofel sy'n gyfuniad o stori Blodeuwedd ac o bosibl, y ffilm wych o'r 1980au, 'Weird Science', gipio Medal Ryddiaith yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1998, sef 'Blodyn Tatws' gan Eirug Wyn.

Gydag atgofion o'r nofel gyntaf wyddonias erioed (medd rhai), sef 'Frankenstein' gan Mary Shelley, gwelir creadur newydd, menyw, yn cael ei chreu o tships cyfrifiadurol y tro hwn. Grêt.

Image caption Joanna Davies, awdur 'Un Man', nofel 'sci-fi' Gymraeg

'Chwalfa apocalytaidd'

Yn fwy diweddar mae Jerry Hunter wedi mentro'n llwyddiannus i fyd dystopia gyda'i nofel, 'Ebargofiant' (2014), lle mae trigolion y dyfodol yn ceisio ail-adeiladu bywyd gwar ar ôl chwalfa apocalyptaidd.

Ond wedi dweud hyn does dim llawer i lenwi'r silff lyfrau yn y Gymraeg yn y genre. I mi mae hyn yn syndod gan fod gwyddonias a ffantasi yn genres sy'n denu miliynau o ddilynwyr yn Saesneg.

Pam nad oes gennym fwy o wyddonias neu ffantasi neu arswyd Cymraeg? Neu gyfuniad o'r tri?

Mae'n amlwg fod gan wyddonias ei ffans Cymraeg. Mae blog Gwyddonias, sy'n fforwm i drafod ffuglen-wyddonol, yn mynd dan groen y pwnc gyda Rhodri ap Dyfrig yn trafod themâu dyrus fel 'affroddyfodoliaeth' ar ei flog:

"Oes yna gelfyddyd Gymraeg sy'n archwilio'r un syniadau o chwant am ryddid, dihangfa sefyllfaoedd gormesol ac arall-rwydd drwy gelfyddyd dyfodolaethol a meddylfryd dechnolegol flaengar?"

Atebion ar gerdyn post plîs!

Cyhoeddwyd yn ddiweddar bod prosiect ymchwil ar y cyd rhwng Prifysgolion Aberystwyth, Efrog a Newcastle wedi derbyn grant o £750,000 i astudio sut mae ffuglen-wyddonol wedi ceisio rhagweld y dyfodol. Tybed a fyddan nhw'n astudio clasuron Islwyn Ffowc Elis ac Owain Owain?

Mae'n rhaid i mi gyfaddef fy mod i'n philistine i raddau ac heb feddwl mor ddwfn â hynny i'r pwnc. Dwi jyst yn hoffi straeon dros ben llestri adloniadol sy' ddim yn cymryd eu hunain yn rhy ddifrifol.

Pan ysgrifennais fy nofel, 'Un Man', sy'n cyfuno arswyd, gwyddonias a rhamant gyda fy hoff elfen, teithio trwy amser, doeddwn i ddim wedi sylweddoli nad oedd llyfr arall yn y Gymraeg wedi cyfuno'r genres yma gyda'i gilydd o'r blaen.

Mae'n gyffrous felly i feddwl bod gennym gyfle i archwilio'r final frontier mewn ffuglen Gymraeg. Darpar ysgrifenwyr, ewch ati i greu'r clasuron gwyddonias Gymraeg newydd!

Image caption 'Un Man' (Gwasg Gomer) nofel ddiweddara' Joanna Davies sydd newydd ei chyhoeddi