Catrin: 'Brenhines y Telynau'

Catrin Finch Image copyright Rhys Frampton

Gyda'i thelynau lliwgar a'i throwsusau lledr, mae Catrin Finch wedi arloesi fel telynores glasurol gan wneud enw i'w hun fel 'Brenhines y Telynau'.

Yn naw oed cafodd y ferch o Geredigion y marciau uchaf ym Mhrydain yn ei harholiadau gradd wyth a'i phenodi'n delynores swyddogol i Dywysog Cymru pan oedd hi'n 20 oed.

Carlamodd drwy yrfa ryngwladol lwyddiannus oedd yn gwthio ffiniau'r offeryn a'r ffin rhwng cerddoriaeth glasurol a gwerin yr un pryd.

Ond mae 'na newid arall ar droed wrth iddi ddechrau ar daith i hyrwyddo albwm newydd o'i chyfansoddiadau ei hun, 'Tides'. Mae hi hefyd yn chwarae'r piano a chanu ar yr albwm am y tro cyntaf.

Cyn iddi hi osod y delyn yng nghefn y car, mi gafodd BBC Cymru Fyw air gyda Catrin am y bennod newydd sy'n agor yn ei bywyd fel cyfansoddwraig:

Beth sy'n wahanol am y prosiect yma?

Dwi 'di dechre cyfansoddi ychydig bach yn y flwyddyn ddiwethaf, a mwynhau'r ochr greadigol, ac mi wnes i benderfynu flwyddyn diwetha' i drio 'sgwennu albwm.

Mae 'di bod yn brosiect eitha' neis achos doedd 'na ddim brys i'w 'neud o.

Dwi'n eitha' lwcus fod ganddon ni ein stiwdio ein hunain felly dwi'n gallu mynd a gweithio ar betha' fy hunan pan mae'r stiwdio'n rhydd. [Mae Catrin yn rhedeg stiwdio a label recordio Acapela gyda'i gŵr, Hywel Wigley, mewn hen gapel ym Mhentyrch ger Caerdydd.]

Felly mae 'di bod yn neis iawn ac yn amlwg dwi'n edrych ymlaen i'r broses o'i wneud o'n fyw a gweld be' mae pobl yn ei feddwl o'r peth.

Rwyt ti'n delynores glasurol ond yn cymryd diddordeb mewn dylanwadau gwerinol hefyd. Ydi 'Tides' yn cyfuno gwahanol steiliau?

Ydi - dydi o ddim cweit yn sefyll mewn unrhyw 'bot' arddull cerddoriaeth. Mae'n rhyw fath o glasurol ond mae 'na lot o elfennau o gerddoriaeth byd ynddo fo. Ac eitha' dipyn o gerddoriaeth gwerin.

Image copyright Rhys Frampton
Image caption Catrin Finch gydag un o'i 'thelynau symudol'

Dwi 'di bod yn gerddor sy' 'di bod yn gwneud lot o wahanol bethau dros y blynydde ac, am wn i, be sy' 'di digwydd oherwydd hynny ydi ei bod hi'n anodd rhoi bys ar ba fath yn union o gerddoriaeth ydi hi wrth i mi ddechre 'sgrifennu nawr.

Mae jyst yn rhywbeth dwi 'di dechre ei wneud a gobeithio y bydd pobl yn mwynhau.

Sut fyddet ti'n disgrifio dy gerddoriaeth? Wyt ti'n datblygu dy 'genre' dy hun?

Ydw, mewn ffordd. Nes i wneud prosiect a chyhoeddi CD gyda Seckou Keita, sy'n chwarae'r kora o Senegal, ddwy flynedd yn ôl ac roedd hwnna'n ddechreuad y peth.

Mae o'n dod o ochr cerddoriaeth byd a dwi, fwy neu lai, 'di bod ar yr ochr glasurol ond doedd neb yn gwybod yn iawn lle i roi'r CD 'ma achos doedd o ddim yn sefyll mewn unrhyw 'bot'.

Gawson ni enwebiad am Wobrau Gwerin, Gwobrau Cerddoriaeth Byd a chael ein chwarae ar Classic FM, felly roedd yr albwm ar draws lot o genres a doedd ganddi ddim silff mewn ffordd.

Mae fy albwm i 'di gwneud yr un math o beth - mae angen ei silff bach ei hunan!

Am wn i ei bod yn ryw fath o gerddoriaeth glasurol fodern, New Age, efallai. Mae 'na bobl yn y byd clasurol sy'n gwneud cerddoriaeth sy'n cyfuno lot o wahanol fathau o gerddoriaeth ac mae'n debyg mod i'n un o rheiny.

Ydi 'Tides' yn nodi trobwynt yn dy yrfa di?

Image caption Royal Variety 2000: Gyda Kylie Minogue, Shirley Bassey a'r Tywysog Charles pan oedd hi'n delynores swyddogol i'r tywysog

Dwi ddim yn gwybod eto. Gawn ni weld sut mae'n mynd a be' 'di'r ymateb. Dwi'n meddwl fod prosiect Seckou dros y flwyddyn ddiwethaf wedi newid pethe ychydig bach achos doedd 'na ddim expecations i'r prosiect yna o gwbl ond oedd pawb 'di synnu pa mor boblogaidd oedd o.

Rydyn ni wedi bod dros y byd, ac yn dal i fynd dros y byd, ac mae'r CD yn dal i werthu a phobl wrth eu bodd efo fo.

Mi wnes i lwyth o wyliau llynedd - ro'n i'n chwarae gwyliau fel Womad ac ar y llwyfan am un o'r gloch yn y bore ac roedd hi'n sîn hollol wahanol i be ro'n i 'di arfer ei wneud - sef y '7.30 conference slot'. Mi wnes i wir fwynhau felly roedd hwnna'n agoriad llygad i fi ychydig bach.

Dwi ddim am wneud penderfyniad mawr. Y ffordd dwi'n gweithio ydi 'mod i'n agor drysau ac yn eu cadw nhw ar agor pan dwi'n gallu. Os ydi rhywbeth yn gweithio, yna mi wna i fynd amdani. Felly gawn ni weld be' 'di'r ymateb.

Ar un adeg roedd gen ti delyn binc ac rwyt ti yn perfformio yn aml ar delynau bach. Ydi telynau lliwgar a'r telynau bach yn gimic bwriadol i drïo poblogeiddio'r delyn?

Mae'r delyn binc wedi mynd! Mi gafodd hi ei newid am delyn fach arian am ei bod hi wedi malu ac mae gen i un glas rŵan, mae gen i bob math o liwiau - mae gen i un borffor yn y tŷ. Ond y delyn binc oedd y gyntaf.

Es i at y cwmni telyn a dweud mod i'n meddwl ein bod ni angen rhyw fath o 'degan' fel 'mod i'n gallu symud o gwmpas y llwyfan.

Felly oedd, mi roedd yn ryw fath o gimic ac i fod yn hollol onest dwi ddim yn gallu chwarae lot o bethau arnyn nhw - dydyn nhw ddim rhy ymarferol, ond ma' nhw'n sbort a ma'n rhaid cael sbort 'does?

Mae'r elfen yna o feddwl am y perfformiad yn rhan bwysig ac, yn anffodus - wel, dwi ddim yn gwybod os ydi o'n anffodus - mae'n fwy a mwy pwysig y dyddiau yma.

O ystyried yr elfen 'ma o ddylanwad cerddoriaeth draddodiadol Cymru arnat ti, ydi hi'n bryd i ni feddwl am ein cerddoriaeth werin ni yn yr un ffordd â cherddoriaeth pob gwlad arall, fel rhywbeth sy'n cyfrannu at stori cerddoriaeth fyd-eang?

Image copyright Arall
Image caption Mae Seckou Keita a Catrin Finch yn dod â synau'r kora o Senegal a'r delyn at ei gilydd yn yr albwm 'Clychau Dibon'

Ydi. Fe wnes i roi gwobr yn y Gwobrau Gwerin yng Nghaerdydd yn ddiweddar, ar hap ar gyfer y Trac Traddodiadol Gorau, ac yn fy araith nes i wneud y pwynt mai cerddoriaeth traddodiadol, gwerinol felly, sydd wedi dechrau pob genre o gerddoriaeth.

Yn y bôn, ryden ni i gyd yn dod o'r un math o gerddoriaeth. Felly dwi'n meddwl ei bod hi'n bryd rhoi'r genres 'ma at ei gilydd a dechrau chwarae o gwmpas efo nhw.

Mae'r Proms yn dechre gwneud yr un peth. O'n i'n sbio ar restr o'u cyngherddau eleni ac ma' nhw'n gwneud rhyw fath o noson gerddorfaol Ibiza lle maen nhw'n chware anthemau Ibiza gyda'r gerddorfa.

Felly dwi ddim yn meddwl mai fi 'di'r unig un sy'n ei wneud o, dwi'n meddwl fod na sîn yn dechre ac mi fydd yn mynd yn lot mwy poblogaidd dros y blynydde nesa'.

Ti'n rhywun sy'n cynllunio dy yrfa neu ydi o'n digwydd yn organig?

Mae'n 'chydig bach o'r ddau. Mae'n rhaid cael math o gynllun ac mae gen i reolwr a phobl sy'n edrych ar ôl yr ochr busnes - mae'n rhaid cael rhyw fath o gynllun efo nhw.

Image caption Catrin Finch ar 'Blue Peter' yn 1989

Mae gen i bethe' dwi'n gwybod dwi eisiau eu gwneud, llefydd dwi eisiau eu chwarae a phobl dwi eisiau gweithio efo nhw felly mae 'na ryw fath o gynllun ond eto ma' rhaid trio gwneud iddo fo weithio'n organig achos yn y byd yma ti byth yn gwybod be' 'di'r alwad nesa' neu pwy sy'n mynd i fod yn y cyngerdd.

Mae 'na elfen o orfod mynd efo'r llif. Nid aros fel y cyfryw - achos os ti'n aros, does dim byd yn digwydd - mae'n rhaid gweithio, ond os dwi'n meddwl yn ôl dros fy ngyrfa i, doedd y pethe mawr sy' 'di digwydd ddim wedi eu cynllunio

A dyna sy'n ei wneud o'n ddiddorol ynde? Dyna sy'n gwneud bywyd yn exciting achos ti byth yn gwybod beth sy'n mynd i ddigwydd...

Mae taith 'Tides' Catrin Finch drwy Gymru yn dechrau yn Theatr Mwldan, Aberteifi, ar 21 Mai, cyn ymweld ag Aberystwyth, Pwllheli, Wrecsam, Aberdaugleddau a'r Gelli Gandryll.

Hefyd ar y BBC

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.