Cydweithio hanesyddol yn y Theatr

150 Image copyright NTW

Am y tro cyntaf yn eu hanes, mi fydd Theatr Genedlaethol Cymru a National Theatre Wales yn cydweithio i rhoi gwedd newydd ar hanes y Wladfa yn eu sioe '(150)'. Fe fu Cymru Fyw yn sgwrsio gyda'r Cyfarwyddwr Marc Rees am yr ysbrydoliaeth tu ôl i'r prosiect.

Pam Patagonia?

Wel mi oeddwn i'n awyddus i gydweithio gyda Roger Williams a Lee Haven Jones ar ôl i ni gydweithio ar sioe 'Tir' gafodd ei ail-addasu fel drama deledu. Felly fe es i a Roger allan i Batagonia i gwrdd â rhai o'r bobl yna a sylweddoli ein bod eisiau creu rhywbeth oedd yn gyfle i bobl Patagonia roi eu llais eu hunain.

Mi ddaeth hi'n amlwg na fydde modd i ni greu drama gyda'r actorion yn ceisio bod fel pobl o Batagonia. Felly dyma ni'n penderfynu ar greu structured reality.

Image copyright Warren Orchard
Image caption Y Cyfarwyddwr Marc Rees

Strwythur anarferol i sioe felly?

Ie, mi fyddwn ni'n cynnwys ffilm yn rhan o'r ddrama. Y bwriad yw i lais cyfoes y sioe cael ei gynrychioli gan y ffilm. Mi fydd y profiad yn 150 munud o hyd.

Mi fydd y gwaith ffilm o bobl ym Mhatagonia yn cael ei wau i fewn i'r theatr. Dwi eisiau rhoi'r argraff fod pobl yn gallu cerdded drwy'r profiad yn ogystal â defnyddio actorion a dawnsiwr i greu awyrgylch y Wladfa.

Lle fydd y profiad yn cael ei lwyfannu?

Wel, mi fydd yn dipyn gwahanol i theatr arferol. Bydd yn cael ei lwyfannu yn Storfa y Tŷ Opera Cenedlaethol yn Abercwmboi yn y Cymoedd. Mae pob math o offer opera a ballet yn cael eu storio yno.

Mae'r ardal yma yn arbennig o bwysig am mai dyna'r ardal ddaeth 66 o arloeswyr gwreiddiol y Mimosa - yn wreiddiol o Aberpennar ac Aberdâr. Mae'r elfen yma yn golygu lot o i fi fel artist. Dwi wir eisiau defnyddio'r holl bobl sy'n lleol i'r testun.

Dyna oedd yr ysbrydoliaeth yn fy ngwaith diweddar yn Nhalacharn, mi ro'n i am ddefnyddio'r holl bobl a'r dre' yn ganolog i'r gwaith.

Dwi wir eisiau gwneud gwaith aml-ddisgybliedig; prosiect sy'n defnyddio llawer o bethau. Drwy hynny, dwi'n medru gweu fy mhrofiad i fel dawnsiwr, artist a'r gwaith ffilm hefyd. Mae'n gyffrous iawn!

Image copyright NTW
Image caption Capel Salem, yr ysbrydoliaeth tu ôl i gynllun y set.

Ry'ch chi'n sôn am ddawns yn fan yna - a fydd hynny'n ganolbwynt i'r gwaith yma hefyd?

Mae dawns yn elfen bwysig iawn. Mi fydd corws o chwe merch yn canu a dawnsio gan geisio uno'r stori gyfoes a hanesyddol,

Mi fydd un o'r dawnswyr yn cyfleu cymeriad Eluned Morgan, gafodd ei geni ar y môr rhwng Cymru a'r Wladfa; dyma ferch felly sy' bron yn wrthrychol i'r ddwy wlad. Mi fydd hi'n sbardun i bortreadu'r berthynas rhwng y ddau le.

Ddysgoch chi unrhywbeth newydd drwy'r profiad creadigol?

Wel mi o'n i wir eisiau sicrhau ein bod yn gwneud fersiwn cyfoes o'r hanes ac yn fwy penodol, defnyddio'r hanes i ddangos i bobl beth yw'r sefyllfa nawr. Beth yw dyfodol yr iaith a'r traddodiadau?

Dwi wir yn teimlo ei bod hi'n gyfle i ni edrych ar Batagonia fel drych arnon ni'r Cymry. Fe aeth y bobl allan i Batagonia i geisio cadw traddodiadau ond mi roedd hyn yn amhosib; bu'n rhaid addasu a newid.

Oes lle i ni gydnabod weithiau bod angen croesawu newid er mwyn sicrhau fod pethau'n para'?

Dwi eisiau pwysleisio nad reconstruction o'r Mimosa yw hwn. Nid ailadrodd y stori ydw i, ond ymateb yn greadigol i'r stori fel artist cyfoes, chwarae gyda chwedl.

Mae siwd gyment o bethe gwahanol wedi'i 'sgwennu am y Wladfa, dwi am geisio gweld beth yw'r gwir. Ai dyma fy fersiwn i, fy reconfiguration i o hanes?

Mae'n dipyn o dasg!

A beth am y ddau gwmni'n cydweithio? Pam nad yw hyn wedi digwydd o'r blaen?

A fydd e'n gweithio? Wel, watch this space. Mae lot o bobl yn mynd i edrych arno fe fel cyfle, a gawn ni weld beth ddigwyddith.

Mae'r testun yn caniatáu i ni gydweithio yn dda. Dyma gynhyrchiad tair-ieithog; Cymraeg, Saesneg a Sbaeneg. Mi fydd Sbaeneg yn y ffilm a Chymraeg ond gydag isdeitlau Saesneg. Doeddwn i ddim jest ishe gneud cyfieithiad, ond eisiau defnyddio gwahanol ffurfiau mewn modd weledol iawn.

Dwi wir yn gobeithio bydd y prosiect yn rhoi cyfle i ni edrych ar y sefyllfa yng Nghymru. Pwrpas celfyddyd yn y bon yw, nid yn unig i greu adloniant ond cyfle i ni edrych ar ein hunain a gofyn oes gwers i'w ddysgu o Batagonia?

Image copyright NTW
Image caption Capel Salem, yr ysbrydoliaeth tu ôl i gynllun y set.

Am fwy o erthyglau nodwedd ar y Wladfa Gymreig ym Mhatagonia, ewch i dudalen arbennig Cymru Fyw.