Delyth Llwyd: Arlunwraig y Wladfa

Gant a hanner o flynyddoedd ers i'r Cymry cyntaf sefydlu'r Wladfa ym Mhatagonia mae darluniau o'u bywyd yno wedi eu paentio gan un o'u disgynyddion yn cael eu dangos yng Nghymru.

Mae'r artist Delyth Llwyd Evans de Jones yn cael ei hystyried yn arlunydd pwysica'r Wladfa ond mae rhai'n dweud mai prin yw'r sylw mae hi wedi ei gael fel artist o'r Wladfa ac fel artist benywaidd.

Mewn erthygl amdani mewn rhifyn arbennig o'r cylchgrawn Llafar Gwlad, dywed Esyllt Nest Roberts de Lewis nad yw Delyth Llwyd "wedi cael y sylw dyledus fel artist benywaidd Gwladfaol, a'r unig artist o'r Batagonia Gymreig.

"Hyderwn y bydd hynny'n newid eleni," ychwanegodd.

Mae detholiad o waith Delyth Llwyd yn croniclo ei bywyd a'i chynefin ym Mhatagonia i'w gweld fel rhan o arddangosfa dathliadau Patagonia 150 ym Mhlas Glyn-y-Weddw yn Llanbedrog, Llŷn. Dyma rai ohonyn nhw:

Image copyright Oriel Plas Glyn y Weddw
Image caption Y Lein Ddillad gan Delyth Llwyd Evans de Jones - darlun o fywyd domestig
Image copyright Oriel Plas Glyn y Weddw
Image caption Y Daith i'r Andes - dyma'r olygfa fyddai'r Gwladfawyr fentrodd ar daith hir dros y paith i chwilio am dir gwell ar lethrau'r Andes wedi ei gweld
Image copyright Ymddiriedolaeth Castell Bodelwyddan
Image caption Bore Heulog - darlun nodweddiadol o dirwedd Dyffryn Camwy
Image copyright Oriel Plas Glyn y Weddw
Image caption Dyffryn yr Allorau - 'Los Altares': y tirwedd trawiadol sy'n amgylchynu'r daith dros y paith yn Nhalaith Chubut

Cafodd Delyth Llwyd Evans de Jones ei magu ar aelwyd gerddorol a chelfyddydol ar fferm yn ardal Bryn Gwyn, Dyffryn Camwy. Roedd hi'n ferch i Barbara Llwyd a John Owen Evans ac yn gyfyrdres i'r awdur R Bryn Williams a ysgrifennodd gyfrolau hanes a theithio am fywyd yn y Wladfa a nofelau poblogaidd fel Bandit yr Andes.

Dangoswyd ei gwaith yng Nghymru gyntaf yn 1979 wedi iddi anfon rhai o'i phaentiadau at Kyffin Williams a drefnodd arddangosfa iddi yn Eisteddfod Caernarfon.

Roedd y ddau wedi dod yn ffrindiau wedi iddi hi ei helpu pan ymwelodd â'r Ariannin yn 1968-69 ac fe ddisgrifiodd Kyffin hi fel "yr unig wir artist o'r Batagonia Gymreig."

Fe fuon nhw'n paentio gyda'i gilydd ac yn llythyru yn ddiweddarach.

Dywedodd Kyffin Williams yn ei gyfrol hunangofiannol, A Wider Sky, ei bod yn un o'r merched harddaf - "one of the best-looking women ..." - a welodd yn yr Ariannin.

'Celf domestig'

Meddai Catrin Meirion, sy'n hanu o'r un teulu ac sydd hefyd yn artist: "Roedd hi fel rhyw berthynas rithiol chwedlonol i mi pan ro'n i'n tyfu i fyny.

"Mae gan bron bawb o'r teulu estynedig yng Nghymru esiamplau o'i gwaith yn eu tai."

Image copyright Oriel Plas Glyn y Weddw
Image caption Hunan bortread

Dywedodd Catrin fod yr artist Luned Rhys Parri, sydd hefyd yn dangos ei gwaith yn yr arddangosfa ar ôl ymweld â'r Ariannin yn 2014, wedi sôn wrthi "fel yr oedd gan bobl allan yna bob math o waith llaw Delyth yn eu tai - clustogau efo'i gwaith brodwaith, cwiltiau ac yn y blaen.

"Celf domestig, sydd ddim fel arfer yn cael y parch na'r bri haeddianol - y rhain fyddai o fwya' o ddiddordeb i fi," meddai, gan gyfaddef ei bod yn edrych ymlaen at gael ei haddysgu am ei pherthynas talentog yn yr arddangosfa hon.

Portreadau

Cafodd gwaith Delyth Llwyd ei ddangos ym Mhlas Glyn-y-Weddw gyntaf yn 1987, flwyddyn wedi iddi farw.

Image copyright luned rhys parri
Image caption 'Gadael Radio Chubut' gan Luned Rhys Parri

Ei nai, Matthew Thomas, sydd wedi helpu'r oriel eleni i ddod â gweithiau o gasgliadau preifat, yn ogystal â rhai sydd ar werth, at ei gilydd i gynnal arddangosfa ac mae'n cynnwys detholiad o'i phaentiadau tirlun a'i phortreadau, ei llyfrau brasluniau a ffotograffau.

Mae bocs arbennig o gyfres o brintiadau cyfyngedig o 1965 gan Delyth Llwyd sy'n darlunio hanes sefydlu'r Wladfa hefyd ar werth yn ystod yr arddangosfa i nodi'r 150 mlwyddiant.

Mae gwaith newydd gan Luned Rhys Parri, sy'n portreadu rhai o gymeriadau'r Wladfa heddiw, yn rhan fawr o'r arddangosfa yn ogystal â sioe gymysg gan artistiaid yr oriel, gwaith fideo gan Carlos Pinatti ac arddangosfa o waith gan blant Ysgol yr Hendre, Trelew a phlant Ysgol Pentreuchaf, Llŷn.

Mae'r arddangosfa ym Mhlas Glyn-y-Weddw tan 12 Gorffennaf a bydd detholiad o'r gwaith yn mynd i Galeri, Caernarfon, yn nes ymlaen yn y flwyddyn.

Hefyd ar y BBC

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.