Cwest: Disgrifio ceisio achub bywyd cyd-filwr

Milwyr Image copyright MOD/PA
Image caption Bu farw James Dunsby, Edward Maher a Craig Roberts ym mis Gorffennaf 2013

Mae milwr wedi dweud wrth gwest sut y ceisiodd achub bywyd milwr arall oedd wedi cael ei daro'n wael yn ystod ymarferiad milwrol ar Fannau Brycheiniog.

Roedd y milwyr ar daith ar ddiwrnod "eithriadol o boeth".

Bu farw'r Is-gorporal Craig Roberts o Fae Penrhyn ger mynydd Pen-y-fan ym mis Gorffennaf 2013 a bu farw dau filwr arall oedd ar yr un ymarferiad - yr Is-gorporal Edward Maher a'r Corporal James Dunsby - yn yr ysbyty yn ddiweddarach.

Yn y cwest i farwolaethau'r milwyr dywedodd dyn sy'n cael ei adnabod fel Milwr 1D am resymau diogelwch ei fod wedi clywed sŵn anadlu trwm yr ochr arall i fryn cyn iddo ddod o hyd i'r Is-gorporal Roberts yn crynu ar y ddaear.

'Botwm argyfwng'

Dywedodd y milwr: "Roedd yn gorwedd ar ei gefn gyda'i gyfarpar ar lawr, roedd yn cyfogi ac yn gwneud sŵn crynu.

"Fe wnes i bwyso ei fotwm argyfwng, gan godi ei ben o'i gyfog a gweiddi 'Craig! Craig!' ond doedd 'na ddim ymateb.

"Roedd yn dal i gyfogi - fe wnes i agor ei lygaid ac roedd canol ei lygaid yn fawr a doedd e ddim yn ymateb. Fe wnes i bwyso ei fotwm argyfwng eto a gweiddi ar Filwr 1E.

"Roedd Craig yn crynu bob 10 eiliad, ac roedd ei gryd yn boeth ac yn llawn chwys. Yna fe stopiodd anadlu'n llwyr.

"Fe wnes i ddechrau triniaeth CPR wrth i filwr 1E gyrraedd. Fe fuon ni'n ceisio ei achub am ryw ddwy awr i gyd."

Image caption Roedd yr ymarfer ar Fannau Brycheiniog

'Ddim wedi arfer'

Dywedodd wrth y cwest fod Milwr 1H wedi cyrraedd.

Fe geisiodd Milwr 1H roi triniaeth ond wedi dwy awr fe wnaeth y milwyr gytuno y byddai'n well iddyn nhw stopio.

Fe ofynnwyd i Filwr 1D beth yr oedd yn ei feddwl o'r digwyddiad.

"Roedd y tywydd ychydig yn eithriadol y diwrnod hwnnw," meddai, "... doedden ni ddim wedi arfer hyfforddi o dan y fath amgylchiadau.

"Dwi ddim yn credu fod ffitrwydd yn berthnasol. Roedd Craig yn ddyn ffit iawn ... roedd y tywydd yn eithriadol y diwrnod hwnnw."

'Ddim yn nabod'

Dywedodd Milwr 1E ei fod wedi gweld Corporal James Dunsby yn ystod yr ymarferiad, yn eistedd ac yn edrych yn ddryslyd.

Wrth edrych yn ôl, dywedodd ei fod yn deall y gallai'r symtomau fod yn arwyddion o ordwymo, ond bod gan Corporal Dunsby ddigon o fwyd a diod.

"Wnes i ddim nabod yr arwyddion ar y pryd," meddai.

Ychwanegodd "nad oedd neb dan yr argraff na fyddai hi yn ddiwrnod poeth iawn".

Mae'r cwest yn parhau.