Anhwylderau bwyta: Angen mwy o wasanaethau cymunedol

person ifanc yn pwyso ei hun Image copyright Science Photo Library

Mae angen mwy o wasanaethau yn y gymuned yng Nghymru i drin pobl ifanc ag anhwylderau bwyta, yn ôl un ferch sydd wedi dioddef o salwch ers 12 mlynedd.

Mae Manon Haf Lewis o Gaerfyrddin wedi dweud wrth raglen Manylu ar BBC Radio Cymru fod cleifion sy'n cael eu trin mewn ysbytai yn ei chael hi'n anodd dygymod â bywyd wedi iddyn nhw ddychwelyd adref.

"Rydych chi'n cael gofal 24/7 yn yr ysbyty, a dyw'r gofal tu allan ddim yn cymharu gyda hynny, wrth gwrs," meddai.

"Rwy'n credu fod angen cryfhau'r systemau gofal yn y gymuned. Rwy'n nabod cymaint o gleifion sydd wedi gwella yn yr ysbyty, ond wedyn maen nhw'n dod adref ac mae pethau'n dirywio'n glou iawn."

'Yn fethiant llwyr'

Image caption Mae Manon wedi dioddef o anhwylder bwyta ers 12 mlynedd

Yn ôl Manon, sy'n 25 oed, roedd pwysau arholiadau TGAU a Lefel A yn rhannol gyfrifol am ei phroblemau.

"Yn yr arholiadau TGAU ges i 11 A seren a dwy A, ac fe wnaeth hynny gynyddu'r disgwyliadau ar gyfer y Lefel A. Ges i dair A ac un B yn yr arholiadau Lefel A, ond i fi roedd hynny'n fethiant llwyr, achos y targed i fi oedd pedair A."

Er iddi lwyddo i fynd i'r brifysgol yn Llundain i astudio deintyddiaeth, mae Manon yn dweud ei bod hi'n mynd heb fwyd am gyfnodau maith, oherwydd ei bod hi'n teimlo bod angen "cosbi" ei hunan am fethu cyrraedd y targedau academaidd roedd hi'n ei gosod.

"Ro'n i'n mynd drwy'r wythnos yn Llundain heb fwyta dim o gwbl - dim ond yfed dŵr. Pan ro'n i'n eistedd ar y trên bob nos Sul ro'n i'n gwybod fydden i ddim yn bwyta eto tan fydden i'n dod adref ar y nos Wener wedyn."

Ceisio taclo 'problem guddiedig'

Image caption Mae prif leisydd Y Ffug - Iolo Selyf James - eisiau codi ymwybyddiaeth am anhwylderau bwytau ymysg dynion ifanc, yn ogystal â merched

Mae Manylu hefyd wedi siarad gydag un o brif berfformwyr y sîn roc yng Nghymru, sy'n galw ar fechgyn ifanc i fod yn onest a siarad yn agored am anhwylderau bwyta er mwyn ceisio taclo problem sy'n dal yn guddiedig.

Fel prif leisydd grŵp Y Ffug mae Iolo Selyf James yn arwr i gannoedd o bobl ifanc Cymru, ond ers yn 15 oed mae wedi diodde' o broblemau iechyd meddwl, gyda hynny'n cynnwys anorecsia.

"Mae anorecsia yn salwch cryf ac mae lot o bobl ddim yn sylweddoli bod e'n effeithio ar ddynion fel mae e' ar ferched," meddai Iolo, sydd bellach yn 18 oed.

"Rhaid cofio fod bechgyn ifanc yn gweld cymaint o ddelweddau idealistic sy' ddim yn realistig o gwbl. Chi'n methu edrych fel 'na - yn hynod gyhyrog a thenau.

"Hefyd dyw bechgyn ddim yn gweld e' mor hawdd â menywod i siarad am eu teimladau nhw. Lot o'r broblem yw pan mae gyda chi lot fawr o masculinity - er enghraifft, mewn lle fel Crymych, lle dwi'n byw - lle mae gyda chi rygbi a peints a stwff fel 'na.

"Mae e'n anodd siarad gyda rhywun achos bydde fe'n cael ei weld fel rhyw fath o ddiffyg. Mae pobl yn gallu bod yn touchy iawn am iechyd meddwl, lle does dim problem os yw rhywun wedi torri ei goes."

Doedd Gweinidog Iechyd Cymru ddim ar gael i wneud cyfweliad ond fe ddywedod llefarydd fod y Llywodraeth yn buddsoddi £250,000 y flwyddyn yn ychwanegol mewn uned iechyd meddwl i bobl ifanc yn Ne Cymru a chlinigau cymunedol - a hynny "er mwyn cyfyngu ar niferoedd y rheiny sy'n gorfod mynd y tu allan i Gymru i gael triniaeth".

Fe allwch chi glywed llawer mwy am hyn ar Manylu am 12:30 ddydd Iau ar BBC Radio Cymru, gydag ail-ddarllediad am 17:30pm ddydd Sul 14 Mehefin.

Hefyd ar y BBC