Y frwydr am arweinyddiaeth Llafur yn ddechrau

Jeremy Corbyn, Andy Burnham, Liz Kendall, Yvette Cooper
Image caption Y pedwar ymgeisydd: Jeremy Corbyn, Andy Burnham, Liz Kendall a Yvette Cooper

Ychydig dros fis ers yr etholiad siomedig i Lafur, mae'r blaid nol lle'r oedden nhw yn dilyn yr etholiad cynt yn 2010 ac yn edrych am arweinydd newydd.

Ond er mwyn bod yn llwyddiannus eto, mae'n rhaid i'r blaid ddeall beth aeth o'i le ac ateb cwestiwn sylfaenol - ai'r negesydd Ed Miliband neu'r neges oedd y broblem?

Mae cadeirydd dros dro aelodau seneddol Llafur Cymru Albert Owen yn sicr o'r ateb: "Doedd y neges ddim yn glir.

"Roedd y Ceidwadwyr wedi penderfynu cyn yr ymgyrch ddechrau eu bod am ganolbwyntio ar yr economi tra bo' Llafur yn edrych ar bopeth arall yn ogystal â'r economi. Ond yr economi oedd y peth oedd pobol yn canolbwyntio arno."

Cytuno mae Sian James, fu'n aelod seneddol Llafur dros Dwyrain Abertawe nes mis Mai.

Fe ddywedodd hi: "Fel ro'n ni'n nesu at yr etholiad, doedd pobol ddim am siarad amdano Ed Miliband. Ed Miliband oedd Ed Miliband.

"O, nhw'n dweud, "chi'n gwybod, Sian, 'you know, he hasn't come over to well, but he's our leader.' Mae rhaid i fi ddweud, pethe fel yr economi oedd pobol yn siarad ar y drws amdano."

Image caption Ai'r negesydd Ed Miliband neu'r neges oedd y broblem?

Os felly, fe gollodd Llafur y ddadl hynny ac o ganlyniad unrhyw obaith o gipio'i seddi targed.

Mari Williams oedd ymgeisydd Llafur yng Ngogledd Caerdydd - sedd fwyaf ymylol Cymru cyn yr etholiad, wnaeth bleidleisio i gynyddu mwyafrif y Ceidwadwyr yno.

"Edrychwch ar beth ddigwyddodd yng Ngogledd Caerdydd," meddai Ms Williams.

Yn yr ardal ble mae Llafur yn gryf roedden ni'n iawn, ond yn yr ardaloedd mwy dosbarth canol, doedden ni ddim wedi gwneud yn dda. Dyna'r bobl mae angen i ni siarad gyda."

Ond dyw Ms Williams heb benderfynu eto pa un o'r pedwar ymgeisydd i arwain y blaid fyddai orau i wneud hynny.

Y pedwar ymgeisydd

Andy Burnham yw'r ffefryn cynnar. Fe ddaeth y gŵr o ardal Lerpwl yn bedwerydd allan o bum ymgeisydd yn y ras ddiwethaf i arwain Llafur, ond, y tro yma, mae disgwyl y bydd yn derbyn cefnogaeth sawl un o arweinwyr yr undebau.

Ond o ystyried y niwed wnaeth hynny i Ed Miliband, allai hynny niweidio Andy Burnham hefyd?

Yn ôl y Ceidwadwyr y bues i'n trafod â, Liz Kendall yw'r ymgeisydd maen nhw'n pryderu am fwyaf.

Gwleidydd o asgell dde'r blaid yw'r aelod seneddol dros Gorllewin Caerlŷr, sydd wedi dweud bod angen newid sylfaenol i Lafur os yw'r blaid i lwyddo eto.

Ond mae pryderon amdani fel yr ymgeisydd mwyaf dibrofiad. Nid felly i Yvette Cooper.

Image copyright Getty Images
Image caption Yw hi'n amser i'r blaid droi cefn ar y blynyddoedd Llafur Newydd?

Bu ysgrifennydd cartref yr wrthblaid yn weinidog yn ystod llywodraeth Tony Blair cyn ymuno â'r cabinet o dan Gordon Brown.

Mae hynny'n wendid i rai sy'n edrych am ddechreuad newydd - i'r blaid i droi cefn ar y blynyddoedd Llafur Newydd.

A gyda dwy funud yn weddill cyn i'r broses o enwebu ymgeiswyr gau, fe sicrhaodd Jeremy Corbyn digon o gefnogaeth er mwyn gallu ychwanegu ei enw i'r papur pleidleisio.

Mae'r gŵr sydd wedi bod yn aelod seneddol ers 1983 yn dadlau bod angen agenda mwy adain chwith ar Lafur, gan gynnwys dod a'r cyfnod o lymder i ben.

Mae ei gefnogwyr yn croesawu ei enwebiad er mwyn ehangu'r ddadl fewnol, tra bo' eraill yn pryderu bod ei syniadau yn arwain y blaid 'nôl at anialwch etholiadol yr 80au.

Pedwar ymgeisydd. Tri mis o ymgyrchu. Un arweinydd. Mae'r frwydr go iawn newydd ddechrau.