Ad-drefnu cynghorau: Wyth awdurdod i Gymru?

Leighton Andrews
Image caption Mae Leighton Andrews wedi addo cyhoeddi map newydd llywodraeth leol

Bydd cynllun o blaid wyth neu naw o gynghorau yn lle 22 yn cael ei gyhoeddi fore Mercher.

Mae BBC Cymru yn deall fod y Gweinidog Gwasanaethau Cyhoeddus Leighton Andrews yn ffafrio strwythur newydd i lywodraeth leol ar sail y sefyllfa cyn y newidiadau diwethaf yn 1996, hynny yw pan oedd wyth awdurdod lleol.

Mae'n debyg y bydd Mr Andrews yn dadlau o blaid wyth cyngor a chynnig opsiwn naw cyngor.

Ond oherwydd amheuaeth y gwrthbleidiau mae marc cwestiwn a fydd yr argymhellion yn cael eu gweithredu.

Dywedodd llefarydd y Blaid Geidwadol ar lywodraeth leol Janet Finch-Saunders AC: "Mae'r broses hon wedi bod yn annibendod o'r dechrau i'r diwedd.

'Trychineb'

"Ni ddylai cynghorau gael eu gorfodi i gyfuno ... dyw hyn ddim yn gweithio ac mae'n llwybr un-ffordd i drychineb.

"Mi fyddai'r argymhellion yn mynd â ni'n ôl i oes arall ac mae'n dangos bod Llafur yn brin o syniadau ... eu nod yw hybu hunan les eu hunain.

"Os yw cymunedau o blaid hyn, popeth yn iawn ac os yw cynghorau'n gallu profi bod cyfuno'n arwain at fwy o effeithlonrwydd, ni ddylai neb wrthwynebu.

Byddai'r model wyth cyngor yn golygu bod siroedd hanesyddol fel Dyfed yn dychwelyd, wrth uno Sir Gaerfyrddin, Sir Benfro a Cheredigion gyda Gorllewin Morgannwg yn cael ei hail-greu oherwydd ymuno Abertawe a Chastell-nedd Port Talbot.

Cynghorau newydd Cymru
Cyngor 1 Gwynedd, Môn a Chonwy
Cyngor 2 Sir y Fflint, Wrecsam Sir Ddinbych
Cyngor 3 Powys
Cyngor 4 Sir Gaerfyrddin, Sir Benfro a Cheredigion
Cyngor 5 Abertawe, Castell-nedd Port Talbot
Cyngor 6 Pen-y-bont, Rhondda Cynon Taf a Merthyr Tudful
Cyngor 7 Caerdydd, Bro Morgannwg
Cyngor 8 Caerffili, Blaenau Gwent, Casnewydd, Mynwy a Thorfaen

Mae'n bosib y bydd ymgynghori pellach ar uno Conwy a Sir Ddinbych i greu cyngor ychwanegol yn y gogledd.

Dywedodd llefarydd ar ran Plaid Cymru: "...mae Llywodraeth Cymru'n canolbwyntio yn unig ar aildrefnu ffiniau'n orsyml.

"Fydd hyn ddim yn gwella darparu gwasnaethau cyhoeddus ac mae perygl y bydd llywodraeth leol yn colli ei sefydlogrwydd ar adeg dyngedfennol."

Mae'r cynlluniau wedi bod yn ddadleuol yn barod, gydag arweinwyr Llafur rhai cynghorau yn galw am oedi cyn cyhoeddi'r cynlluniau tan ar ôl etholiad y flwyddyn nesaf.

Y llynedd awgrymodd comisiwn 10, 11 neu 12 o gynghorau yn lle 22.

Gwrthododd y gweinidog geisiadau gwirfoddol chwe chyngor i uno.