Y ras am arweinyddiaeth y Democratiaid Rhyddfrydol

Clegg, Lamb a Farron
Image caption Nick Clegg a'r ddau sydd yn y ras i'w olynu - Norman Lamb a Tim Farron

Deuddydd cyn yr etholiad, fe aeth Nick Clegg a'i fws melyn i Gaerdydd fel rhan o daith y Democratiaid Rhyddfrydol ar hyd a lled Prydain mewn ymgais olaf i ennill cefnogaeth.

"I think we'll do a lot better than the cottage industry of pessimism suggests," meddai arweinydd y blaid wrtha i mewn bwyty cyrri.

Ond, mewn gwirionedd, roedd y canlyniad yn waeth na'r disgwyl.

Roedd ganddyn nhw 56 o seddi cyn y bleidlais. Wyth sydd ganddyn nhw erbyn hyn - dim ond un, Ceredigion, yng Nghymru.

Methiant felly oedd ymgais Jane Dodds i droi sedd Maldwyn nôl yn felyn - sedd fu'n gadarnle i'r blaid yn hanesyddol ers 1880.

Atal Llafur

Yn ei barn hi, rhan o'r rheswm am hynny oedd llif yr etholwyr at y Ceidwadwyr er mwyn atal Llafur: "Dwi'n siŵr oedd pobol yn ofni Llafur ac roedden nhw eisiau i'r economi i barhau i gryfhau ac felly dwi'n meddwl roedd pobol yn pleidleisio dros ofn, i ddweud y gwir, ofn o Lafur. Wedyn roedden nhw'n pleidleisio dros y Ceidwadwyr."

Mae hi hefyd yn derbyn fod yna sawl rheswm arall am y cwymp yng nghefnogaeth y Democratiaid Rhyddfrydol.

Ac mae hi'n dipyn o gwymp. Yn nhermau canran y bleidlais, dyma oedd canlyniad gwaethaf y blaid yng Nghymru ers 1966, un sedd sydd hefyd yn weddill ganddyn nhw yn yr Alban, ac mai'r blaid wedi colli ei chadarnleoedd yn Lloegr.

Ond er gwaetha'r canlyniad trychinebus, mae'n syndod sut hwyl sydd ar aelodau'r blaid sydd nawr yn gorfod dewis pa un o'r ddau ymgeisydd fydd yn cymryd yr awenau.

Image caption Cyn-lywydd y blaid, Tim Farron yw'r ffefryn i gymryd yr awenau

Tim Farron yw'r ffefryn i gymryd yr awenau ac yn hawlio cefnogaeth y rhan fwyaf o aelodau blaenllaw y Democratiaid Rhyddfrydol Cymreig.

Mae cyn-lywydd y blaid hefyd yn boblogaidd gyda'r aelodau cyffredin, yn enwedig am bleidleisio yn erbyn y cynnydd mewn ffioedd prifysgol.

Ond mae'r gŵr sy'n Gristion wedi cael ei feirniadu am beidio â phleidleisio dros briodas hoyw ac am ei safbwynt ar erthyliadau.

Norman Lamb - cyn-weinidog gofal yn y glymblaid - yw ei wrthwynebydd. O ganlyniad i'r profiad hwnnw, mae'r AS dros Ogledd Norfolk yn cael ei weld gan rai fel ymgeisydd sy'n barhad o'r blynyddoedd dan arweinyddiaeth Nick Clegg, tra bod ei gefnogwyr yn tynnu sylw at ei waith i roi'r pwyslais ar driniaeth iechyd meddwl.

Image caption Norman Lamb - y cyn-weinidog gofal

Er, ar ôl llu o etholiadau siomedig yng Nghymru ers ymuno a'r glymblaid, fydd 'na ddigon o amser da'r arweinydd newydd i wrthdroi poblogrwydd y blaid cyn etholiadau'r Cynulliad flwyddyn nesaf?

"Mae gennym ni waith caled i'w wneud," meddai Aled Roberts, AC y Democratiaid Rhyddfrydol dros Ogledd Cymru.

"Ond yn y pen draw mae angen i ni ddangos bod traddodiad Rhyddfrydol yma yng Nghymru yn un bwysig iawn.

"Dwi'n meddwl bod yna le i blaid Ryddfrydol gryf. Os ydych chi'n edrych ar be mae'r Torïaid yn edrych ar i neud ar lefel Brydeinig efo'r wladwriaeth les, efo hawliau dynol, mae'n rhaid i ni sefyll yn gadarn."

Ond mae yna aelodau sy'n pryderu am ffawd pump AC y blaid fis mai nesaf.

P'un ai Tim Farron neu Norman Lamb fydd y blaid yn cyhoeddi fel yr arweinydd newydd ar 16 Gorffennaf, mae 'na dalcen caled yn eu hwynebu.