Diffyg cymwysterau gan staff gofal plant Cymru

Plentyn Image copyright Thinkstock

Nid oes digon o staff gyda'r cymwysterau priodol i wneud y gwaith mewn bron i hanner o gartrefi preswyl i blant yng Nghymru.

Dyna mae ymchwiliad gan BBC Cymru wedi ei ddarganfod.

Nid yw 49 o'r 100 o gartrefi plant ar draws y wlad wedi cyrraedd safonau gofynnol Llywodraeth Cymru.

Mae pobl sy'n gweithio yn y maes yn dweud bod hynny'n creu pryderon am safon y gofal mae'r plant yn ei dderbyn.

Mewn datganiad mae Llywodraeth Cymru yn dweud ei bod nhw'n adolygu'r ffordd maen nhw yn cynnal archwiliadau ac yn rheoleiddio.

Dywedodd llefarydd ar ran Arolygiaeth Gofal a Gwasanaethau Cymdeithasol Cymru bod "arweiniad a rheolaeth, a staffio yn elfennau 'craidd' o raglen archwilio AGGCC" sy'n cynnwys asesu cydymffurfiad gyda'r safonau cenedlaethol.

Targed rhesymol

Yn 2014, roedd dros 550 o blant ledled Cymru mewn gofal preswyl o wahanol fathau.

Mae disgwyl i weithwyr fod â chymhwyster diploma lefel 3 mewn Iechyd a Gofal Cymdeithasol (Plant a Pobl Ifanc), neu gymhwyster tebyg wedi ei gydnabod gan Gyngor Gofal Cymru.

Os nad ydyn nhw, mae disgwyl iddyn nhw gwblhau'r cymhwyster o fewn tair blynedd. Mae'n rhaid iddyn nhw hefyd gofrestru gyda Chyngor Gofal Cymru.

Dylai o leiaf 80% o staff gofal preswyl gyflawni'r cymhwyster yma yn ôl Llywodraeth Cymru.

Image caption Mae Helen Mary Jones yn dweud bod y safonau yn bwysig i sicrhau gofal da i blant

Dywedodd prif weithredwraig Youth Cymru, Helen Mary Jones: "Mae safonau wedi cael eu gosod gan fod ni'n gweld bod y plant sydd yn y cartrefi bellach yn blant bregus iawn, naill bod nhw'n plant anabl sydd yna ar gyfer 'respite' ac mae eu hanghenion nhw yn anghenion arbennig iawn.

"Neu maen nhw yn blant sy'n ei chael hi'n rhy anodd i fod mewn gofal maeth am ryw reswm; naill bod eu hymddygiad nhw yn rhy eithafol a dyw teuluoedd ddim yn gallu delio a nhw, neu falle bod nhw wedi cael profiadau mor erchyll yn eu cartrefi nhw eu hunain bod nhw'n methu dioddef bod mewn cartrefi traddodiadol."

Mae hi'n credu bod targed y llywodraeth yn un sy'n bosib ei gyrraedd:

"Mae safonau wedi cael eu gosod achos mae plant fel 'na eisiau staff sydd wedi cael digon o hyfforddiant a digon o wybodaeth i ofalu amdanyn nhw a helpu trawsnewid eu bywydau nhw.

"Dyw e ddim yn ddigon da os mae'r ffigyrau yma yn dangos bod nhw ddim yn cael y gefnogaeth gan y staff priodol."

Edrych eto

Image caption Mae Gareth Hemming am weld newid yn y safonau sy'n cael eu gosod

Ond, mae rhai yn dweud bod angen ystyried y safonau eto.

Dywedodd Gareth Hemming, cyfarwyddwr Genus Care, cwmni sy'n gyfrifol am gartrefi preswyl i blant yng Nghymru: "Rwy'n meddwl bod angen i Gyngor Gofal Cymru edrych ar y maes yma mewn mwy o fanylder.

"Mae gen i staff sydd â gradd mewn gweithio gyda phlant a phobl ifanc ac eto nid yw'r cymhwyster yn cael ei gydnabod gan Gyngor Gofal Cymru felly mae'n rhaid iddyn nhw fynd nôl i'r coleg i astudio ar gyfer eu diploma lefel tri."

Image caption Dywedodd Gerry Evans bod staff yn gadael swyddi yn y sector yn aml

Mae Cyfarwyddwr Rheoleiddio a Safonau Cyngor Gofal Cymru, Gerry Evans, yn gwadu bod y safon yn afresymol, ei bod hi'n angenrheidiol i hyfforddi pobl yn gywir, a bod problemau penodol ar gyfer cartrefi sy'n ceisio cyrraedd y safon:

"'Dw i'n meddwl bod ni'n ymwybodol o'r ffaith bod hi yn anodd recriwtio i'r sector yma. Does 'na ddim pŵl o bobl yna efo'r cymhwyster yn barod."

Dywedodd hefyd bod trosiant y sector yn uchel, gyda staff yn gadael swyddi yn aml.

"Felly mae'r sector 'ma o hyd yn trio dal fyny efo'i hun yn nhermau cael digon o bobl efo'r cymwyster i gadw'r gwasanaeth 'ma i fynd."

'Fframwaith cryf'

Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru eu bod yn buddsoddi £8m y flwyddyn i gefnogi gofal cymdeithasol, a bod "fframwaith cryf" i reoleiddio cartrefi gofal plant.

Ychwanegodd y llefarydd eu bod nhw'n adolygu'r ffordd maen nhw yn cynnal archwiliadau ac yn rheoleiddio.

Dywedodd llefarydd ar ran AGGCC bod "arweiniad a rheolaeth, a staffio yn elfennau 'craidd' o raglen archwilio AGGCC" sy'n cynnwys asesu cydymffurfiad gyda'r safonau cenedlaethol.

"Mae AGGCC yn archwilio cartrefi plant o leiaf unwaith y flwyddyn. Yn ymarferol, efallai oherwydd trosiant staff, ni fydd gan yr holl staff gymhwyster lefel 3 ar adeg yr archwiliad ac mae'r safonau yn caniatáu hyn drwy ganiatáu cyfnod o dair blynedd i gymhwyso.

"Mae AGGCC yn ceisio sicrhau bod digon o staff gyda'r cymwysterau, y sgiliau a'r profiad yn gweithio ym mhob cartref plant.

"Rydyn ni'n gweithredu pan rydyn ni'n meddwl bod gwasanaethau yn cael eu heffeithio a bod risg i blant..."