Dyfodol i'r cyfryngau Cymraeg?

Gwion Lewis ar set 'Pobol y Cwm', un o gyfresi teledu mwyaf poblogaidd yr iaith Gymraeg
Image caption Gwion Lewis ar set 'Pobol y Cwm', un o gyfresi teledu mwyaf poblogaidd yr iaith Gymraeg

Mae hi'n gyfnod o newid mawr i'r cyfryngau trwy'r byd gyda'r chwyldro digidol ar ei anterth. Ond beth mae'r holl ddatblygiadau technolegol yn ei olygu i'n gwasanaethau Cymraeg?

Dyna fydd y bargyfreithiwr Gwion Lewis yn ei bwyso a mesur mewn cyfres newydd, 'Cyflwr y Cyfryngau', ar BBC Radio Cymru.

Mae'n trafod y gyfres gyda Cymru Fyw:

Clwb S4C

Un o bleserau mawr y we yw ei bod hi'n gwbl amhosibl, bellach, cymryd eich hun ormod o ddifrif. Glywsoch chi erioed am "Mrs Pot Pupur"? Na, doedd gen i ddim syniad pwy oedd hi chwaith nes i mi dderbyn e-bost gan gyfaill oes oedd, rywsut, wedi llwyddo i ddod o hyd i'r yr erchyllglip hwn ar YouTube

Mae'r hwyl yn dechrau wedi tua hanner munud. 'Clwb S4C', 3 Mawrth 1986, ac mae'r gyflwynwraig fytholwyrdd, Siân Thomas, wrthi'n "croesawu newydd-ddyfodiaid i'r clwb".

Wrth ochr Siân ar soffa'r Clwb, yn edrych i fyw llygaid plantos Cymru mae tegan, a fwriedid yn wreiddiol, mae'n debyg, i ymdebygu i Wil Cwac Cwac. Yn anffodus, mae un o'i lygaid yn llawer is na'r llall, a'i big yn annaturiol o fawr, gan greu awyrgylch tra fygythiol.

Image copyright S4C
Image caption Siân Thomas a'i ffrindiau yn nyddiau cynnar S4C. Oes gennych chi ofn Wil Cwac Cwac?

Pa ffordd bynnag edrychwch chi ar y sgrin, mae Wil, fel y Mona Lisa, yn cadw golwg arnoch. Does ryfedd fod Siân druan wedi mynnu fod llewpart ar ben y soffa i'w gwarchod.

Ac wedyn, wedi tua dwy funud o glodfori ymdrechion annwyl y gynulleidfa i dynnu llun cymeriadau'r Clwb, cawn ein cyflwyno i'r gwyliwr mwyaf brwdfrydig ohonyn nhw i gyd.

Yn 6 oed, yn ei byjamas Tomos y Tanc, mae hogyn o 1 Ffordd Penlan, Llangefni, yn cyhoeddi i'r byd ei fod wedi gwirioni gyda Mrs Pot Pupur a'i fod hefyd yn hoff iawn o un o uchafbwyntiau eraill y Clwb, 'Yr Awr Fawr'.

Argyfwng

Ydy, mae fy mherthynas i â S4C yn un hir a chymhleth. Bron i 30 mlynedd yn ddiweddarach, rydw i'n dal i ddilyn ei hynt a'i helynt yn agos iawn. Nid yw hynny wedi bod yn anodd yn y bum mlynedd ddiwethaf, yn anffodus.

Yn dilyn penderfyniad Llywodraeth San Steffan yn 2010 na fyddai bellach yn talu dros £100 miliwn y flwyddyn i gynnal y sianel, ac mai £7 milliwn yn unig a fyddai ar gael iddi yn y dyfodol, mae S4C wedi wynebu argyfwng ariannol gwirioneddol.

Ar hyn o bryd, mae'r BBC wedi dod i'r adwy wrth ddefnyddio cyfran o arian o ffi'r drwydded deledu i gadw S4C ar ei thraed. Ond faint o ddyfodol sydd yna i'r trefniant hwnnw wrth i'r BBC ei hun wynebu cyfnod o ansicrwydd sylweddol?

Mae Llywodraeth y DU ar fin dechrau trafod telerau Siarter y BBC am y ddeng mlynedd nesa', y ddogfen sy'n datgan beth mae'r wlad yn ei ddisgwyl o'r Gorfforaeth am yr arian cyhoeddus mae'n ei dderbyn.

Nid yw'r gŵr sy'n arwain y trafodaethau hynny ar ran y Llywodraeth, yr Ysgrifennydd Diwylliant, John Whittingdale, yn un o gefnogwyr brwd y BBC.

Image copyright Reuters
Image caption Fydd dyfodol S4C yn ddiogel yng ngofal yr Ysgrifennydd Diwylliant newydd, John Whittingdale?

Am y tro cyntaf, oherwydd y berthynas newydd rhwng y BBC ac S4C, mae gan y Siarter nesaf oblygiadau amlwg ar gyfer darlledu drwy gyfrwng y Gymraeg.

Safonau'n gostwng?

Dyna ein man cychwyn, felly, ar gyfer cyfres newydd ddi-flewyn-ar-dafod ar BBC Radio Cymru fydd yn gofyn cwestiynau sylfaenol am gyflwr cyfryngau Cymru heddiw.

Yw S4C a Radio Cymru yn cyfrannu gymaint at fywyd cyhoeddus yng Nghymru ag yr oedden nhw ddeng mlynedd yn ôl?

Yw'r gostyngiad yng nghyllideb S4C wedi effeithio ar safon y gwasanaeth ac, os ydyw, oes yna ffordd ddyfeisgar o lenwi'r twll ariannol?

Ai'r ateb i broblemau ariannol S4C yw datganoli darlledu i Gymru? Ai breuddwyd gwrach yw ail sianel deledu neu orsaf radio Gymraeg genedlaethol?

Nid yw'r syniad o S4C 2 neu Radio Cymru 2 yn newydd yng Nghymru, ond nid oes neb eto wedi llwyddo i awgrymu ffordd gynaliadwy o ariannu mwy nag un sianel deledu a gorsaf radio Gymraeg.

Yn ystod y gyfres, mi fyddwn ni'n ymweld â'r Ffindir er mwyn gweld a oes gwersi i'w dysgu o bolisi newydd y llywodraeth o godi treth ddarlledu fesul y pen, yn unol â chyflog y gweithiwr, yn hytrach na gofyn i bob cartref dalu ffi am drwydded deledu.

Yn digwydd bod, mae'r Ffiniaid hefyd wedi gwirioni â drama S4C, 'Y Gwyll'. Pam? Mae yna haf difyr o drafod o'n blaenau.

Cyflwr y Cyfryngau, BBC Radio Cymru, dydd Llun 6 Gorffennaf, 12:31

Image copyright S4C
Image caption 'Y Gwyll', un o lwyddiannau diweddar S4C