Diffyg gwaith i bobl dros 50 oed yn 'frawychus'

dynes swyddfa Image copyright Getty Images

Mae angen brys am bolisïau i wella rhagolygon swyddi ar gyfer pobl dros 50 oed, medd pwyllgor menter a busnes y Cynulliad.

Mae 1.2 miliwn o bobl dros 50 oed yng Nghymru, ac nid yw mwy na thraean o rai rhwng 50 a 64 oed yn gweithio.

Dywedodd Cadeirydd y pwyllgor, William Graham AC, bod y sefyllfa yn "frawychus" gan bod gwaith yn rhywbeth "anghenrheidiol" i'r rhan fwyaf o bobl erbyn hyn ac nid yn fater o ddewis.

"Mae angen chwalu'r syniad fod gweithwyr hŷn yn llai cynhyrchiol," meddai.

Yng Nghymru, mae 53,000 o bobl dros 65 oed yn cael eu cyflogi, sy'n gynnydd o 14% yn y flwyddyn hyd at Mawrth 2014.

Mae hynny'n golygu mai ychydig dros 9% o'r grŵp oedran yma sydd mewn cyflogaeth yng Nghymru.

Cymru uchaf ond un

Yn ôl y pwyllgor, mae pobl dros 50 oed yn fwy tebygol o fod yn ddi-waith am fwy na blwyddyn nag unrhyw grŵp oedran arall yng Nghymru.

Dywedodd y Comisiynydd Pobl Hŷn wrth ACau bod y sefyllfa yn "eithaf brawychus".

Cyfran y bobl dros 50 oed sy'n ddi-waith yng Nghymru yw'r uchaf yn y DU, ar wahân i Ogledd Iwerddon.

O'r rhai sy'n gweithio, mae un ym mhob tri yn gweithio'n rhan-amser, gyda merched yn fwy tebygol o fod yn gweithio rhan amser na dynion.

Mae'r rhwystrau'n cynnwys cyfrifoldebau gofal, ond hefyd rhagfarn ar sail oedran, stereoteipiau bod pobl dros 50 oed mewn iechyd gwael, yn llai cynhyrchiol, neu yn arafach i addasu i dechnolegau newydd.

O'R CYNGOR SIR I FOD YN RHEDEG EI BUSNES EI HUN

Image caption Fe gollodd Dawn Wilcox ei swydd gyda'r cyngor 12 mlynedd yn ôl

Dechreuodd Dawn Wilcox helpu plant i ddarllen mewn ysgolion pan gafodd ei gwneud yn ddi-waith yn 52 oed.

Fe wnaeth ei merch 26 oed hefyd golli ei gwaith ar yr un pryd ym mis Mawrth 2014, ac fe benderfynodd y ddwy i gyfuno eu harian diswyddo i ddechrau eu busnes eu hunain ac agor caffi yn Ystrad, Rhondda.

"Roeddwn yn eithaf ofnus pan ddaeth y newyddion am fy swydd. Pan fyddwch yn colli eich swydd mae'n tynnu popeth ohona chi, a byddwch yn teimlo mor ddi-werth.

"Rydych chi'n meddwl am yr holl flynyddoedd mae rhywun wedi ei roi a'r holl hyfforddiant, a tyda chi ddim ei angen mwyach.

"Roedd gen i lawer o ymrwymiadau teuluol, felly doeddwn i ddim yn teimlo fel mynd i lawr y llwybr o ailhyfforddi.

"Erbyn hyn, mae'n braf dod i'r gwaith gan wybod eich bod yn fos arnoch chi eich hun ac yn gwneud rhywbeth hollol wahanol."

Dywedodd elusen sy'n helpu gweithwyr hŷn ddod o hyd i waith neu sefydlu eu busnesau eu hunain, Prime Cymru, wrth ACau fod y grŵp cyflogwyr y CBI wedi rhagweld y bydd y DU angen 13.5 miliwn o weithwyr newydd yn y 10 mlynedd nesaf ac mai dim ond 7 miliwn o bobl ifanc fydd yn ymuno â'r gweithlu.

Mae'r adroddiad yn gwneud 11 o argymhellion, gan gynnwys:

  • Hyfforddi sgiliau
  • Rhaglen fel Twf Swyddi Cymru i bob oed
  • Datgymalu stereoteipiau am bobl dros 50 - mae'r rhain yn cynnwys agweddau eu bod mewn iechyd gwael er gwaethaf y ffaith bod bron i ddwy ran o dair yn addas ac yn awyddus i weithio.