Pen Cnwc a Rhyfel Cartre America

Delwyn Sion

Mae rhai o'i ganeuon ymhlith clasuron yr iaith Gymraeg a 10 mlynedd ar ôl cyhoeddi ei gasgliad diwethaf o ganeuon mae Delwyn Siôn wedi rhyddau CD newydd 'Chwilio am America'. Bu'n sôn wrth Cymru Fyw am yr ysbrydoliaeth tu ôl i'r caneuon diweddara':

Y bachgen o Ben Cnwc a'r Cadfridog Custer

Hanes William B James o Dinas, Sir Benfro yw sail y CD newydd. Dyn ifanc a aeth o Gymru i America ym 1870.

Roedd ffarm ei dad (Pen Cnwc) yn dirywio, ac roedd y teulu yn edwino, felly mi benderfynodd William ymfudo. Byddai wedi gallu mynd i Gymoedd diwydiannol y de, ond fe benderfynodd fynd i'r cyfeiriad arall, a dilyn y palmant aur i'r gorllewin ac i'r America.

Wedi cyrraedd yno fe ymunodd ag un o'r Wagon Trains oedd yn croesi'r paith a chyrraedd dinas Chicago.

Buodd yn gweithio yno am gyfnod fel Coachman, (dyn taxi cynnar gyda cheffyl yn lle car!) cyn iddo ymuno â'r Fyddin ym 1872, ond nid unrhyw adran o'r fyddin, ond y 7th Cavalry, dan arweiniad George Armstrong Custer.

Gyda Custer fe farchogodd i ganol miloedd o Frodorion America, llwythau y Sioux, Cheyenne, Arapaho ac eraill, a buodd farw ym mrwydr enwog Little Big Horn yn 1876, neu 'Custer's Last Stand' i roi iddo ei enw mwy cyfarwydd, yr unig Gymro yn y 7th.

Image caption Dehongliad artist o frwydr waedlyd Little Big Horn yn 1876

Themâu cyfoes

Yn ogystal â hanes William, mae peth o hanes Crazy Horse ar y CD, a'i gariad at Black Buffalo Woman, hanes llwyth y Sioux oedd yn byw ar y paith ac ar lan yr afon ers erioed, hanes mewnfudwyr eraill fel William oedd yn aros i'w nef i ddod lawr, ond falle fel mewnfudwyr heddi heb gyrraedd at eu breuddwydion.

Heb fynd yn rhy fanwl, ma' sawl thema cyfoes yn gymysg â'r hanes, caledi cefn gwlad, gobaith a siom mewnfudwyr, sefyllfa'n diwylliant ni yma yng Nghymru a brwydr parhaus y Palestiniaid yn erbyn yr Israeliaid, ond William a'i sefyllfa sy'n dal y cyfan gyda'i gilydd.

Dwi ddim wedi cyhoeddi CD ers 10 mlynedd felly ro'n i'n falch iawn o ryddhau hon o'r diwedd. Mae'r caneuon 'di bod yn barod ers 5 mlynedd ond oherwydd diffyg cyfalaf (plant yn cwblhau cyrsiau coleg!) doedd hi ddim yn bosib i'w chwblhau tan eleni.

Ma' eleni wedi gweld sawl darpar bensiynwr yn cyhoeddi gwaith newydd, sy'n beth da, achos dyw'r awydd i gyfansoddi ddim yn dod i ben pan ma' dyn yn troi 60! Fel ma f'arwyr i Paul Simon a James Taylor a llu o rai eraill wedi profi. Heb sôn am Geraint Jarman ac Endaf Emlyn !

Y bwriad nawr yw perfformio'r caneuon mewn cyngherddau ar hyd a lled y wlad gobeithio. 'Sdim cymaint o gyngherddau y dyddie 'ma i gymharu ag o'r blaen falle, a dyw gwerthiant ddim cystal, ond dyw hynny ddim yn adlewyrchu cyflwr y Sîn Roc ar hyn ar hyn o bryd, sy' cystal ag erioed, a falle'n iachach o ran yr amrywiaeth o gerddoriaeth sy' mas 'na.

Gobeithio geith William B ymuno'n y bwrlwm!

Image copyright Sain